Άρθρα‎ > ‎Περιοδικά‎ > ‎

Η διαφοροποίηση του ρόλου του φύλου στη νηπιακή ηλικία

Ήδη από την τρυφερή ηλικία, το φύλο είναι ένας από τους πιο καθοριστικούς παράγοντες στη διαμόρφωση της προσωπικότητας και των διαπροσωπικών σχέσεων σε όλη τη διάρκεια της ζωής του ατόμου.

Εκείνο που μας κάνει να αναρωτιόμαστε πολλές φορές είναι πότε το παιδί γνωρίζει το φύλο του και πώς φτάνει στο σημείο να το γνωρίσει. Στο σημείο αυτό πρέπει να διαχωρίσουμε το ρόλο του φύλου του παιδιού σε δύο επίπεδα. Από τη μια μεριά έχουμε το βιολογικό ρόλο του φύλου και από την άλλη τον κοινωνικό ρόλο του φύλου.

Ο βιολογικός ρόλος του φύλου
Κατ’ αρχήν ο βιολογικός ρόλος είναι αυτός που έχει σχέση με την ερωτική συμπεριφορά του παιδιού, τα ερωτικά θα λέγαμε ενδιαφέροντα. Παράλληλα σχετίζεται και με την ψυχολογική κατάσταση που ωθεί το άτομο να δείχνει επιθυμία και να έχει την ετοιμότητα να δέχεται ερωτογενείς ερεθισμούς. Από την ψυχαναλυτική πλευρά ο Freud μας έδωσε έναν πολύ σημαντικό διαχωρισμό της ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης και δέχεται τα εξής στάδια: Κατά τη βρεφική ηλικία το άτομο διανύει το ναρκισσιστικό στάδιο, κατά το οποίο εξασφαλίζει μια ερωτική ικανοποίηση από το ίδιο του το σώμα (στοματικό στάδιο, πρωκτικό στάδιο). Κατά τη νηπιακή ηλικία κυριαρχεί το φαλλικό στάδιο, κατά το οποίο το άτομο αρχίζει να ανακαλύπτει τα γεννητικά του όργανα και να διακατέχεται από μια ενστικτώδη ερωτική ορμή για αιμομεικτική σεξουαλική ένωση με το γονιό του αντίθετου φύλου, φαινόμενο που είναι γνωστό ως οιδιπόδειο σύμπλεγμα. Στο τέλος της νηπιακής ηλικίας γίνεται η ταύτιση με το γονέα του ίδιου φύλου και αρχίζει η περίοδος της λανθάνουσας σεξουαλικότητας, κατά την οποία κυριαρχούν τα ομοφυλικά ενδιαφέροντα και οι συναναστροφές. Η περίοδος αυτή θα διακοπεί γύρω στα 11 χρόνια με την εμφάνιση της ήβης και την εγκαθίδρυση της ετεροφυλικής σεξουαλικότητας.

Ύστερα απ' όσα ο Freud διατύπωσε για την ψυχοσεξουαλική ανάπτυξη του ατόμου, πράγματα που την εποχή εκείνη ήταν πρωτοποριακά και ταρακούνησαν τα λιμνάζον τα ύδατα της συντηρητικής κοινωνίας, αργότερα πολλοί επιστήμονες ερευνητές επιβεβαίωσαν την ερωτική συμπεριφορά του νηπίου και έδειξαν ότι τα μικρά παιδιά ακόμα και στα πρώτα χρόνια της ζωής τους επιδίδονται σε πολλές ερωτικές εκδηλώσεις.

Στις περισσότερες περιπτώσεις η συμπεριφορά περιλάμβανε κάποια μορφή αυτοερεθισμού των γεννητικών οργάνων, σαν μια μορφή αυνανισμού. Σ' άλλες περιπτώσεις περιλάμβανε έντονη περιέργεια για να δει τα γεννητικά όργανα άλλων, ενώ σε άλλες υπήρχε μια διάθεση για γυμναστικές ενέργειες και επιδειξιομανία. Βέβαια, πρέπει να επισημάνουμε ότι η έκταση της ερωτικής συμπεριφοράς που εκδηλώνει το παιδί διαφέρει από κοινωνία σε κοινωνία. Ορισμένες κοινωνικές ομάδες επιτρέπουν μεγαλύτερη ελευθερία ερωτικής έκφρασης και εντονότερη απασχόληση με τα γεννητικά όργανα, ενώ άλλες είναι αυστηρές και περιοριστικές.

 

Ερωτική συμπεριφορά στην παιδική ηλικία

Ακόμα, δεν μπορούμε να αμφισβητήσουμε πως κατά την παιδική ηλικία εκδηλώνονται μορφές ερωτικής συμπεριφοράς και ότι ο ερεθισμός των γεννητικών οργάνων, ακόμα και πριν την εφηβεία, παράγει ευχάριστα αισθήματα. Παρά ταύτα, η αρχική πηγή της ευχαρίστησης είναι αντικείμενο ασυμφωνίας ανάμεσα στους ψυχολόγους. 0 Freud υποστηρίζει ότι οι εκδηλώσεις αυτές αποτελούν αληθινή μορφή ερωτισμού που προέρχεται από την ικανοποίηση της βιολογικής ορμής, ενώ άλλοι δέχονται ότι πρόκειται για έναν αισθησιακό ερωτισμό που συντελεί στη μείωση της ψυχικής έντασης και περιέχει στοιχεία περιέργειας και εξερευνητικής δραστηριότητας. Το παιδί, δηλαδή, δείχνει νωρίς ενδιαφέρον για το σώμα του και στην πορεία της εξερεύνησης του περιβάλλοντος ανακαλύπτει ότι μπορεί να παράγει ευχάριστα αισθήματα με τη διέγερση των ερωτογενών ζωνών του σώματος του, εφόσον ήδη από νωρίς το παιδί διαπιστώνει ότι υπάρχουν ανατομικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων. Βέβαια, αυτές οι ερωτικές εκδηλώσεις του νήπιου και ο συναισθηματικός τους ρόλος διαφέρουν ποιοτικά από εκείνες που παρουσιάζονται στην προεφηβεία και στην εφηβεία.


Ο ρόλος των γονιών

Ωστόσο, ο ρόλος που τελικά διαδραματίζουν οι πρώιμες αυτές ερωτικές εκδηλώσεις στη συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού εξαρτάται από τη συμπεριφορά των γονέων. Και είναι γνωστό ότι οι αντιδράσεις των γονιών στις πρώτες ερωτικές εκδηλώσεις του παιδιού είναι συνήθως αρνητικές. Στην καλύτερη περίπτωση αρνούνται οι γονείς να παραδεχτούν ότι το παιδί τους εκδηλώνει τέτοιες μορφές συμπεριφοράς. Και σε όσες περιπτώσεις δεν είναι δυνατό να τις αρνηθούν, καταφεύγουν σε υπεκφυγές ή ακόμα προσπαθούν με κάθε τρόπο να προλάβουν τέτοιες εκδηλώσεις, αποφεύγοντας κάθε σωματικό αισθησιακό ερεθισμό, χωρίζουν σε διαφορετικά δωμάτια τα παιδιά διαφορετικού φύλου, χρησιμοποιούν σε διαφορετικές ώρες το λουτρό, κλείνουν πάντα την πόρτα της τουαλέτας, φροντίζουν ώστε τα παιδιά να είναι πάντα ντυμένα.

Πολλοί γονείς δείχνουν έντονο άγχος για τη σεξουαλική συμπεριφορά του παιδιού, έτσι ώστε να περιπλέκουν περισσότερο το ζήτημα, γιατί κινδυνεύουν να καταδικάσουν το παιδί να συνδυάσει αυτά τα μέρη του σώματος του με φόβο, ενοχή, ντροπή, γεγονός που αργότερα μπορεί να έχει άσχημες συνέπειες στην ψυχοσεξουαλική του ζωή. Γι' αυτό οι γονείς πρέπει να ανταποκρίνονται θετικά, χωρίς προκαταλήψεις απέναντι στις πρώτες σεξουαλικές εκδηλώσεις του παιδιού.

 

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΠΟΥΚΟΥΡΑΣ
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής
Δημοσιεύτηκε στο Περιοδικό Είναι