Άρθρα‎ > ‎Περιοδικά‎ > ‎

Η συνείδηση μας ικανοποιείται με τ' ανήθικα όνειρα

            Η αμαρτία είναι σήμερα μία έννοια που χρησιμοποιείται με τη σημασία της: σαν παράβαση του ηθικού ή θείου νόμου, σαν διαφθορά ή ακολασία, ενώ σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να είναι χρήσιμη: «αμάρτησα για το καλό σου» ή η εξομολογούμενη αμαρτία είναι ειλικρίνεια.

Καταφεύγουμε πολύ συχνά στην έννοια της αμαρτίας και αυτή η συχνότητα χρήσης είναι πράγματι ο δείκτης μιας ανάγκης την οποία δεν ξέρουμε πώς θα μπορούσαμε να αποφύγουμε. Υπάρχει άραγε αυτή η ανάγκη; Θα έπρεπε, λοιπόν, να αναλύσουμε βαθύτερα και την έννοια αμαρτία και την ανάγκη της. Το άτομο στην ψυχική του ζωή συγκεντρώνει τη δύναμη όλων των «πρέπει» (την έχει κάνει μέρος του εαυτού του) και των προσταγών που αφομοίωσε στη ζωή του μέσα από τις επαφές του με τους δασκάλους, τους γονείς, τη θρησκεία και τις μορφές εξουσίας. Έτσι, λοιπόν, δημιουργείται ένας μηχανισμός που λέει στον καθένα μας τι είναι ηθικά σωστό και τι λάθος.

Ακόμη, όταν γίνεται ένα λάθος, αμέσως μετά γεννιούνται αισθήματα ενοχών. Πολλές φορές είναι τόσο έντονα που μας οδηγούν στον ειδικό για να ζητήσουμε απ' αυτόν ανακούφιση ή απαλλαγή. Στην περίπτωση που οι ενοχές δεν αφορούν συγκεκριμένη ψυχοπαθολογία, όπως η κατάθλιψη, μπορούν να θεραπευτούν με κάποιες συζητήσεις (συνεδρίες) ψυχαναλυτικού προσανατολισμού ώστε να γίνει διερεύνησή τους που θα οδηγήσει στην απομυθοποίηση των δεδομένων και στη συναισθηματική εξισορρόπηση. Ειδικότερα, όταν οι ενοχές είναι κοινωνικού χαρακτήρα, δηλαδή, προέρχονται από λάθη ή παραλείψεις απέναντι στους γραπτούς και άγραφους νόμους της κοινωνίας ή στις διάφορες μορφές εξουσίας, τότε το θεραπευτικό αποτέλεσμα είναι άμεσο και διδακτικό, καθώς συντελεί στον εμπλουτισμό των εμπειριών του ατόμου. Αναφέρω μια περίπτωση ενός νεαρού που διακατεχόταν από την έμμονη ιδέα ότι έκανε κακό στην αδελφή του γιατί την παρενοχλούσε σεξουαλικά, τη χάιδευε, την πλησίαζε με ερωτική διάθεση χωρίς ποτέ να φτάσει παραπέρα, όταν αυτός ήταν 15 χρονών και εκείνη 12. Η αδελφή του για ένα διάστημα δεν αντιδρούσε, μέχρι που μετά την παρέλευση ενός χρόνου τον απώθησε. Χρόνια μετά, στα 21 του, βγήκε στην επιφάνεια όλο το γεγονός και αισθάνθηκε τύψεις, με αποτέλεσμα να κλειστεί στο δωμάτιο του, να μην έχει καμία διάθεση για δουλειά ή διασκέδαση. Καταφέραμε, μετά τις συναντήσεις μας, να απαλλαγεί από τις ενοχές του, να συνειδητοποιήσει ότι ο ίδιος ήλεγχε την κατάσταση και την ακύρωνε, να κάνει μια κριτική αποτίμηση του γεγονότος... Σε μια άλλη περίπτωση, μια κοπέλα δεν έτρωγε καθόλου, επιζητώντας ουσιαστικά να πεθάνει... Αποδείχτηκε ότι υπήρχε πρόβλημα με τον πατέρα της, ο οποίος όταν ήταν μικρή την έπαιρνε στο κρεβάτι του για να κοιμηθούν μαζί και την έσφιγγε ανάμεσα στο πόδια του (χωρίς σεξουαλικές διαθέσεις). Η μικρή, όμως, δεν μπορούσε να κοιμηθεί, ερεθιζόταν, είχε σεξουαλικές φαντασιώσεις που κατέπνιγε. Όταν αποφάσισε να μην ξανακοιμηθεί με τους γονείς της, αισθάνθηκε ότι ο πατέρας της απομακρύνθηκε από την ίδια και άρχισαν οι ενοχές... Τα όνειρα εκτονώνουν

Οι αμαρτίες όταν έχουν ένταση, δημιουργούν συγκρούσεις εσωτερικές, με αποτέλεσμα να φορτίζουν τον ψυχικό μηχανισμό έντονα και να απαιτούν άμεση εκφόρτιση. Η πιο φυσιολογική εκτόνωση είναι η διαδικασία του ονείρου. Σε κάθε όνειρο επιτρέπουμε στον εαυτό μας να ικανοποιήσει τις «ανήθικες» σκέψεις και επιθυμίες. Κατ' αυτόν τον τρόπο βρίσκει ικανοποίηση και η συνείδηση μας. Θεμελιακή πίστη της ψυχοθεραπείας είναι ότι οι βασικές πληροφορίες για τον καθένα μας βρίσκονται στο ασυνείδητο. Το ίδιο άτομο δεν γνωρίζει τα στοιχεία αυτά έως ότου αναδυθούν στην επιφάνεια (συνείδηση). Υπάρχουν, όμως, πάρα πολλοί που δίνουν απλές πρακτικές συμβουλές τύπου «ομοιοπαθητικής», δηλαδή, συμβουλεύουν να κάνει κανείς μια άλλη αμαρτία ενάντια στην προηγούμενη. Η χρήση αυτής της «μεθόδου» θα μπορούσε να οδηγήσει το άτομο σε πράξεις και συμπεριφορές που θα κυριαρχήσουν πάνω στην προσωπικότητα του κατευθύνοντας ύπουλα τις σκέψεις και τα συναισθήματά του, χωρίς βέβαια να τον απαλλάσσει από τα προβλήματά του (πλύση εγκεφάλου). Σ’ ό,τι αφορά τους περισσότερους ανθρώπους, το καλό που υπάρχει μέσα στο χειρότερο και το κακό μέσα στο καλύτερο, τους καθιστά εκ των προτέρων μέρος μιας πραγματικότητας που εμπεριέχει αμαρτίες, διότι καμιά κοινωνία δεν λειτουργεί διπολικά αλλά πλουραλιστικά, και ξέρει, γνωρίζει και συμβιβάζεται με τις ιδιαιτερότητες κάθε μέλους της.

 Δημήτρης Μπούκουρας

Κλινικός Ψυχολόγος και Ψυχοθεραπευτής

Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στο Περιοδικό VITRINE