Η επικοινωνία στη διαμόρφωση της προσωπικότητας

Στην σύγχρονη κοινωνία, η επικοινωνία θεωρείται κυρίαρχο προσόν. Είναι δεξιότητα που αναπτύσσεται και επηρεάζει ικανότητες και γνώσεις προς επίτευξη σκοπών και στόχων. Βασίζεται σε αρχές και κουλτούρες και κατόπιν αναπτύσσεται από την έμφυτη ανάγκη για επαφή. Θεωρείται απαραίτητη ανάγκη για το ανθρώπινο είδος, αφού ο άνθρωπος αποτελεί κοινωνικό όν. Ασυνείδητα η επικοινωνία επιζητείται σε όλες τις μορφές της όπου και χαρακτηρίζεται ως πολύπλευρη γιατί δεν μπορεί να οριστεί μόνο με έναν ορισμό και υπάρχει στη ζωή μας κάθε φορά με μια διαφορετική όψη και με διαφορετικά χρώματα.
Οι κύριες μορφές επικοινωνίας μπορεί να είναι λεκτική, γραπτή, νοηματική ακόμα και συναισθηματική με στόχο κάθε φορά να ενεργήσει ώστε να προκαλέσει εμφάνιση ιδεών, πράξεων ή συναισθημάτων, να επηρεάσει μια κατάσταση και συμπεριφορά. Η επικοινωνία είναι μια διαδικασία συναλλαγής μηνυμάτων κάτι σαν πράξη που περιέχει έναν ερμηνευτικό κώδικα που τον διαβάζουν οι άλλοι. Η επικοινωνία επίσης μπορεί να είναι αυθόρμητη και φυσική, προσχεδιασμένη προσεκτικά και συνειδητά κωδικοποιημένη, είναι σύνθετη, ρευστή και πολυφωνική.
Οι καιροί που ζούμε είναι δύσκολοι, τόσο για τα παιδιά όσο και για τους γονείς. Οι δυσκολίες που παρουσιάζουν τα παιδιά έχουν αυξηθεί σε συχνότητα και ένταση και πολλοί γονείς δεν ξέρουν πώς να τις αντιμετωπίσουν. Νιώθουν ότι οι αλλαγές στη φύση της παιδικής ηλικίας είναι τόσο μεγάλες, σε βαθμό που να μην μπορούν να τις χειριστούν και αυτό τους οδηγεί συχνά σε αδιέξοδο. Η νέα πραγματικότητα σπρώχνει τους γονείς σε μια διαρκή
αναζήτηση πιο αποτελεσματικών τρόπων διαπαιδαγώγησης. Η πληθώρα αντικρουόμενων γνωμών, που εστιάζονται κυρίως στην αντιμετώπιση της προβληματικής συμπεριφοράς των παιδιών, προκαλεί περισσότερη σύγχυση στους γονείς παρά καθοδήγηση. Οι γονείς φαίνεται να έχουν ανάγκη από «τεχνικές», που να τους βοηθούν να κατανοήσουν τα παιδιά τους και να αποκαταστήσουν μαζί τους μια ποιοτική και διαρκή επικοινωνία. Να μπορούν δηλαδή να τα καθοδηγούν, με στόχο την κοινωνική και συναισθηματική τους ανάπτυξη και ωρίμανση. Οι περισσότεροι γονείς πιστεύουν ότι ο ρόλος τους είναι να βοηθήσουν τα παιδιά τους να αναπτυχθούν σύμφωνα με τα δικά τους ενδιαφέροντα και τις δικές τους ανάγκες και επιθυμίες. Πέρα από το να δημιουργήσουν υπάκουα και παθητικά άτομα, επιθυμούν να πετύχουν πολύ περισσότερα για τα παιδιά τους ή μέσω των παιδιών τους. Επιδιώκουν να τα μεγαλώσουν εξασφαλίζοντας τους δεξιότητες ενός υπεύθυνου αυριανού πολίτη, που θα μπορεί να κάνει τις δικές του επιλογές, που θα έχει καλές σχέσεις και θα χαίρεται τη ζωή του.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι γονείς σήμερα βρίσκονται αντιμέτωποι με προκλήσεις που ήταν άγνωστες στις προηγούμενες γενιές. Οι γονείς οφείλουν να κάνουν για τα παιδιά τους, πολύ περισσότερα από το να τους εξασφαλίσουν τροφή, μια καλή εκπαίδευση και μια άνετη ζωή. Όταν υπάρχει συναισθηματική επικοινωνία, τότε μπορούμε να αποκαταστήσουμε ποιοτική επικοινωνία με τα παιδιά μας ή αλλιώς συνεννόηση και δημιουργικό διάλογο. Να μιλά ο ένας και να ακούει ο άλλος. Να αντιλαμβάνεται ο ένας τα λόγια του άλλου και να απαντά. Να υπάρχει αλληλοσεβασμός στις διαφορετικές γνώμες που εκφράζονται και όχι κριτική. Η συμμόρφωση, η υπακοή και η υπευθυνότητα, στοιχεία που πρέπει να πηγάζουν από μια αίσθηση αγάπης και συναισθηματικών δεσμών, που τα μέλη της οικογένειας να νιώθουν ότι υπάρχει ανάμεσα τους.
Η συναισθηματική αγωγή, σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες, φαίνεται να βοηθά τα παιδιά να γίνουν υγιέστεροι και πιο πετυχημένοι ενήλικες. Βέβαια αυτό δε σημαίνει ότι η συναισθηματική αγωγή είναι η λύση για όλα τα
καθημερινά προβλήματα της οικογενειακής ζωής, δηλαδή ότι με την εφαρμογή της, θα εξαλειφθούν όλες οι οικογενειακές συγκρούσεις, που αποτελούν μια πραγματικότητα της οικογενειακής ζωής, ούτε ότι θα σταματήσουν να υπάρχουν πληγωμένα συναισθήματα ή αισθήματα λύπης, άγχους, θυμού ή φόβου.
Η πηγή λοιπόν των περισσοτέρων προβλημάτων μεταξύ των γονιών και των παιδιών τους, είναι η έλλειψη καλής επικοινωνίας. Ποια είναι όμως η «καλή επικοινωνία» μεταξύ γονιών και παιδιών και πώς κτίζεται; Κατ' αρχήν κτίζεται από πολύ νωρίς, από την παιδική ηλικία. Οι βάσεις που θα τοποθετηθούν έχουν τεράστια σημασία για όλη τη ζωή και για το μέλλον της σχέσης μεταξύ παιδιών και γονιών. Όταν τα παιδιά νιώθουν συναισθηματικά δεμένα με τους γονείς τους, τότε μόνο θετικά στοιχεία μπορούν να προκύψουν. Όταν οι γονείς επιδιώκουν να κατανοήσουν τις εμπειρίες των παιδιών τους, τα βοηθούν να νιώσουν ότι έχουν ένα σημαντικό στήριγμα. Όταν αποφεύγουν να τα επικρίνουν, να μειώσουν αυτά που νιώθουν ή να αλλάξουν τους στόχους τους, τότε θα τους αφήσουν να μπουν στο κόσμο τους. Να λένε ανοιχτά πώς αισθάνονται να εκφράζουν τη γνώμη τους, τα κίνητρα τους και αυτό οδηγεί σε μεγαλύτερη κατανόηση. Τότε λοιπόν τα παιδιά αρχίζουν να εμπιστεύονται. Η ικανότητα της προσεκτικής ακρόασης των όσων λένε τα παιδιά, έχει μεγάλη σημασία. Οποιαδήποτε και εάν είναι η ηλικία τους, το τι έχουν να πουν πρέπει να τυγχάνει ιδιαίτερης προσοχής. Η προσεκτική ακρόαση και η τακτική συνομιλία είναι ο θεμέλιος λίθος της καλής επικοινωνίας των γονιών με τα παιδιά τους. Δυστυχώς όμως λόγω πολλών άλλων πιεστικών υποχρεώσεων, συχνά οι γονείς δεν έχουν χρόνο να αφιερώσουν στα παιδιά τους για να αναπτύξουν τους απαραίτητους δεσμούς επικοινωνίας μαζί τους. Προβλήματα λόγω απουσίας καλής επικοινωνίας παιδιών και γονιών, εμφανίζονται με έντονο τρόπο στη δύσκολη, γεμάτη προκλήσεις εφηβική ηλικία. Εάν δεν κτισθούν καλές γέφυρες επικοινωνίας από νωρίς στη ζωή των παιδιών, τα προβλήματα στις σχέσεις γονιών και παιδιών, κινδυνεύουν να παραμείνουν για όλη τη ζωή.
Συχνά τα παιδιά παραδέχονται ότι προχωρούν ανιχνεύοντας. Λένε αρχικά μερικά πράγματα από μια κατάσταση που τα απασχολεί για να δουν τις αντιδράσεις των γονιών τους. Εάν νιώσουν σιγουριά, τότε παρουσιάζουν την όλη εικόνα.οι γονείς πρέπει να αποφεύγουν να δείχνουν θυμό ή να εκνευρίζονται σε περιπτώσεις διαφωνίας. Αντίθετα, μένοντας ήρεμοι και ψάχνοντας να κατανοήσουν τα συναισθήματα του παιδιού τους, θα βρίσκουν πιο εύκολα λύσεις στα προβλήματα που προκύπτουν. Και αυτό γιατί τα παιδιά κατά γενικό κανόνα, παίρνουν παράδειγμα από τους γονείς τους και τους μιμούνται. Συχνά αντιδρούν με τον ίδιο τρόπο που αντιδρούν οι γονείς τους στο θυμό, στην επίλυση προβλημάτων και στην αντιμετώπιση δύσκολων συναισθηματικών καταστάσεων. Συνοπτικά βλέπουμε ότι η δημιουργία καλών βάσεων επικοινωνίας μεταξύ παιδιών και γονιών, είναι θεμελιώδης προϋπόθεση για τη σχέση που θα υπάρχει για όλη τη ζωή μεταξύ τους.
Γιατί να θυμώνουν όμως οι γονείς; Μήπως γιατί έχουν τελείως διαφορετικές απόψεις, αντιλήψεις αλλά και προσδοκίες από τα ίδια τους τα παιδιά; Γνωρίζετε, ότι το παιδί σας το έχετε γεννήσει στο μυαλό σας πολύ καιρό πριν γεννηθεί στην πραγματικότητα. Το έχετε φανταστεί, το έχετε ονειρευτεί και καθώς το περιμένετε να γεννηθεί, περιμένετε να γεννηθούν μαζί του και όλα αυτά που επιθυμείτε να έχει (ικανότητες, δεξιότητες, εμφάνιση κ.τ.λ.). Οι προσδοκίες των γονέων για τα παιδιά τους αφού γεννηθούν και μετά, αφορούν κυρίως δύο τομείς: τη συμπεριφορά (δηλαδή «πώς θέλω το παιδί μου να συμπεριφέρεται σε μένα και στους άλλους») και την εξέλιξη του όσον αφορά την επαγγελματική, κοινωνική και οικονομική κατάσταση (δηλαδή «τι επάγγελμα θέλω να κάνει το παιδί μου», «σε ποια κοινωνική τάξη θέλω να είναι», «σε ποια οικονομική κατάσταση πιστεύω ότι θα είναι» κτλ.)

ΠΩΣ ΕΚΦΡΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΠΡΟΣΔΟΚΙΕΣ ΤΩΝ ΓΟΝΙΩΝ;
ΑΜΕΣΑ : Πολλές φορές οι γονείς λένε άμεσα στο παιδί πως θα προτιμούσαν να συμπεριφέρεται ή τι επάγγελμα θα ήθελαν να κάνει.
ΕΜΜΕΣΑ: Πολλές φορές η επιθυμία γίνεται αντιληπτή ακόμη και χωρίς να μιλήσεις. Ένα παιδί που «διαβάζει» τα μάτια των γονιών του, ξέρει ακριβώς τι επιθυμούν από αυτό ακόμη και αν το στόμα των γονιών λέει ακριβώς τα αντίθετα λόγια ή δεν λέει τίποτα. Ένα σχόλιο όπως «δεν με πειράζει που διάλεξες αυτό» μπορεί να ειπωθεί τόσο θυμωμένα που να λέει ακριβώς το αντίθετο: ότι «δεν περίμενα ποτέ να επιλέξεις αυτό αφού ξέρεις ότι δεν μου αρέσει». Και τα παιδιά θέλουν τόσο πολύ να έχουν την αγάπη των γονιών τους! Ενώ ξέρουν ότι θέλουν και αυτό που θέλουν οι ίδιοι.
Ο έμμεσος τρόπος της μετάδοσης των μηνυμάτων από τους γονείς στα παιδιά είναι ίσως και ο πιο ισχυρός. Οι γονείς μπορεί να μην εκφράσουν την επιθυμία τους αλλά να μην ενισχύσουν και την επιθυμία του παιδιού, οπότε το παιδί νιώθει ότι αυτό που θέλει δεν είναι αρεστό στους γονείς. Εξάλλου, έχοντας ακούσει τις συζητήσεις των γονιών του με άλλους, το παιδί γνωρίζει τις απόψεις της μαμάς και του μπαμπά για το καλό, το αρεστό, το ηθικό. Από την άλλη, το ίδιο το παιδί είναι μέλος μιας ευρύτερης κοινότητας, και γνωρίζει και το ίδιο τι είναι αρεστό στην κοινότητα και πως αποκτώντας αυτό θα έκανε και τους γονείς του περήφανους στην κοινότητα.
Ένας άλλος έμμεσος τρόπος να ελέγξουν οι γονείς τη ζωή του παιδιού και να την κατευθύνουν εκεί που θέλουν είναι η υπερπροστασία. Αυτό που λέμε: «θα επιλέξω εγώ το καλύτερο για σένα». Αυτό φυσικά ενισχύεται και από την τρομοκρατία που κυριαρχεί στη μετάδοση πληροφοριών και ενισχύει τους φόβους των γονιών για το αβέβαιο και σκοτεινό μέλλον των παιδιών τους. Σκέφτονται οι γονείς: «Πως θα τα βγάλουν πέρα μόνα τους;» «Αυτά ακόμη δεν ξέρουν τίποτα από τη ζωή, πώς θα επιλέξουν το σωστό;». Έτσι, προτιμούν εκείνοι να επιλέγουν και να παίρνουν την ευθύνη για τη ζωή των παιδιών.

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΔΟΚΙΑΣ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ
Οι προσδοκίες και οι επιθυμίες των γονιών για τα παιδιά τους είναι καλό να υπάρχουν και βοηθά στην ψυχολογική ανάπτυξη του παιδιού όταν
περνούν στο παιδί το μήνυμα ότι ο γονιός πιστεύει σ' αυτό και στις δυνάμεις του και ότι και ο ίδιος θα ενθαρρύνει το παιδί να κυνηγήσει τα όνειρα του. Όταν οι επιθυμίες των γονιών συμβαδίζουν με τις επιθυμίες των παιδιών δεν τίθεται και μεγάλο ζήτημα, εκτός από το ότι το παιδί, ακόμη και έτσι, θέλει να νιώθει ότι επιλέγει κάτι γιατί θέλει το ίδιο να το επιλέξει και όχι γιατί αρέσει στο γονιό (άσχετα αν θα ικανοποιήσει και τους γονείς του με αυτό). Όταν όμως οι επιθυμίες ή οι προσδοκίες των γονιών δεν συνάδουν με τα όνειρα των παιδιών τους, τότε υπάρχει σύγκρουση για την ψυχή του εφήβου. Η καταπίεση και η επιβολή απόψεων οδηγεί είτε σε παθητικούς χαρακτήρες, είτε σε αντιδράσεις που φτάνουν στα άκρα ανάλογα με τα άκρα της καταπίεσης.
Τα όνειρα των εφήβων πετάνε πολύ πιο ψηλά από την πραγματικότητα. Γεννιούνται από τη στιγμή που οι έφηβοι αισθάνονται και καταλαβαίνουν τον εαυτό τους. Τα όνειρα πηγαίνουν «παρέα» με την τάση των νέων για ελευθερία, για ανεξαρτησία και αυτονομία, και για αλλαγές. Στους εφήβους τα όνειρα είναι μεγαλόπνοα, και καλά κάνουν και είναι έτσι, και τα αισθάνονται μοναδικά και ολοκληρωτικά δικά τους. Τα όνειρα τους δεν είναι όνειρα κανενός άλλου και αυτό τους αρέσει ιδιαίτερα. Πολλές φορές η ονειροπόληση φαίνεται να είναι και η πιο ευχάριστη ενασχόληση τους.
Είναι σίγουρο ότι πολλές φορές οι γονείς παλεύουν μέσα τους καθώς σκέφτονται τη δική τους επιθυμία για την προσωπικότητα, τη συμπεριφορά και το μέλλον των παιδιών τους και την επιθυμία των παιδιών για το πώς θέλουν εκείνα να ζήσουν τη ζωή τους, πώς θέλουν να συμπεριφερθούν και το ποιοι θέλουν να είναι.
Για τα παιδιά, ο κύριος αγώνας μέσα τους είναι ανάμεσα στο να γίνουν το «καλό» παιδί των γονιών ή να γίνουν το παιδί στο οποίο τα ίδια νιώθουν άνετα και καλά. Και βέβαια αυτό το δίλημμα φέρνει στο παιδί χιλιάδες άλλα διλήμματα όπως: να ακολουθήσω το επάγγελμα που θέλει η μαμά και ο μπαμπάς ή το επάγγελμα που εγώ νιώθω ότι μου αρέσει να κάνω; Να αναζητήσω έναν φίλο που θα αρέσει στους γονείς μου ή να επιλέξω τον φίλο
με τον οποίο νιώθω εγώ ότι ταιριάζω καλύτερα; Μέχρι και πιο απλά διλήμματα: να φορέσω αυτό που θα μου διαλέξει η μαμά ή να φορέσω κάτι που νομίζω εγώ ότι μου πάει;
ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΕ ΠΑΘΗΤΙΚΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ: όταν για διάφορους λόγους και με διάφορες δικαιολογίες, το παιδί κάνει πάντα αυτό που θέλουν οι γονείς, τότε καταλήγει να μην έχει ποτέ δικές του πρωτοβουλίες, να είναι αποθαρρυμένο και με ελάχιστη αυτοπεποίθηση , αφού ποτέ δεν είχε την ευκαιρία να δοκιμάσει αυτά που το ίδιο επιθυμούσε να κάνει. Η επιτυχία και η αναγνώριση εξαρτώνται μόνο από το γονέα και όχι από τη δική του ικανοποίηση. Κανείς δεν χάρηκε τη ζωή του όταν ο τρόπος που έπρεπε να τη ζήσει του επιβλήθηκε από κάποιον άλλον. Η ικανοποίηση των γονιών δίνει χαρά στο παιδί, αλλά είναι αυτό αρκετό ή είναι καλό να γίνεται σε όλη μας τη ζωή; Οι συνέπειες μιας τέτοιας λειτουργίας θα συνοδεύουν το παιδί σας σε όλη του τη ζωή, καθώς πάντα θα επαναλαμβάνει αυτό που έμαθε, δηλαδή ότι το ίδιο δεν έχει καμία αξία και οι επιθυμίες του δεν έχουν καμία αξία. Σκεφτείτε την κόρη σας ή τον γιο σας σαν ένα άτομο που θα καταπιέζει τα όνειρα του και θα ακολουθεί πάντα τις επιθυμίες των άλλων, γιατί αυτό του μαθαίνετε έμμεσα όταν του ζητάτε να ικανοποιήσει τις δικές σας επιθυμίες.
Πολλές φορές οι γονείς εκφράζουν την εξής αντίφαση: ενώ παραπονιούνται που τα παιδιά τους είναι αντιδραστικά απέναντι τους, ταυτόχρονα λένε «μου αρέσει που ο γιος μου ή η κόρη μου διεκδικεί το δίκιο του και δεν ντρέπεται να μιλήσει» και καμαρώνουν για τα παιδιά τους. Άρα; Θέλουμε το παιδί διεκδικητικό απέναντι στους άλλους και υπάκουο σε μας; Δεν συμβαδίζουν και πολύ αυτά τα δύο.

ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΕ ΑΚΡΑΙΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ: Το παιδί μπορεί να αντιδράσει στην πίεση και στην επιβολή της επιθυμίας των γονιών με ακραίο τρόπο. Δηλαδή όχι μόνο να μην υπακούσει, αλλά να κάνει ακριβώς τα αντίθετα από αυτά που θέλουν οι γονείς του και ακόμη χειρότερα. Μπορεί να εκτονώσει τα νεύρα και το θυμό είτε λεκτικά, είτε και χρησιμοποιώντας βία προς τους γονείς.

Το νευρικό σύστημα του ανθρώπου έχει την ικανότητα να καταγράφει, αποθηκεύει και συνθέτει τις εμπειρίες του ατόμου, έτσι ώστε να παράγονται τα πιο αποτελεσματικά για την προσαρμογή σχήματα συμπεριφοράς. Με την πάροδο του χρόνου και κάτω από την επίδραση των εμπειριών που προέρχονται από το κοινωνικό περιβάλλον αναπτύσσεται ένα σύστημα βασικά σταθερών διαθέσεων, τάσεων, πεποιθήσεων, επιθυμιών, αξιών και σχημάτων προσαρμογής, που χαρακτηρίζουν το συγκεκριμένο άτομο και του δίνουν τη μοναδικότητα του. Το διακριτό αυτό όλο, που αποτελείται από σχετικά μόνιμες τάσεις και σχήματα συμπεριφοράς ενός ατόμου, το ονομάζουμε προσωπικότητα.
Σταδιακά, στοιχεία του ιδεώδους του εγώ ενσωματώνονται στο εγώ του ατόμου και γίνονται χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του. Με τη μεταμόρφωση αυτή του ιδεώδους του εγώ σε εγώ, το άτομο αποκτά τη δική του αίσθηση ταυτότητας από την έκθεση σε ποικίλες κοινωνικές, πολιτισμικές και φυσικά οικογενειακές επιδράσεις. Η ταυτότητα αυτή σύμφωνα με τη θεωρία της ψυχοκοινωνικής ανάπτυξης του Erikson μπορεί να γίνει σταθερή ή το άτομο λόγω ανεπαρκών διαπροσωπικών, κοινωνικών κτλ. επιδράσεων να παρουσιάσει διάχυση της ταυτότητας του, δηλαδή έλλειψη αίσθησης σταθερού εαυτού και σύγχυση. Η έλλειψη επικοινωνίας μεταξύ παιδιών και γονέων επιδεινώνει αυτή την κατάσταση. Η σωστή επικοινωνία είναι η βάση της διδασκαλίας του παιδιού από το γονιό, της εμπιστοσύνης, του σεβασμού και της αρμονίας στις σχέσεις μεταξύ των δυο μερών. Καμιά φορά η κατανόηση και μόνο των αιτιών αντίδρασης των παιδιών είναι αρκετή για να τις εξαλείψει. Η ισχυρότερη επιθυμία των παιδιών είναι να ευχαριστήσουν και να ακολουθήσουν τους γονείς τους. Για να καλλιεργηθεί όμως αυτός ο στόχος και συνεπώς μια ικανοποιητική σχέση με το παιδί χρειάζεται να μάθουν οι γονείς να επικοινωνούν μαζί του με θετικό τρόπο και να κεντρίζουν τη διάθεση του για συνεργασία. Σε όποια ηλικία κι αν βρίσκεται, είναι άνθρωπος με προσωπικότητα, απόψεις και επιθυμίες και ο γονιός πρέπει να σέβεται αυτά τα στοιχεία. Οι γονείς καμιά φορά στην προσπάθεια τους να χειριστούν μία αντίδραση του παιδιού υιοθετούν διάφορους ρόλους όπως του αρχιστράτηγου, του ηθικολόγου, του παντογνώστη, του δικαστή, του κριτικού, του ψυχολόγου ή του παρηγορητή.
Η επικοινωνία όμως μεταξύ γονέων και παιδιών πρέπει να βασίζεται σε έναν αμοιβαίο σεβασμό που σημαίνει ότι και οι γονείς και τα παιδιά είναι απαραίτητο να επιτρέπουν ο ένας στον άλλον να εκφράσει τα συναισθήματα του και τις πεποιθήσεις του ειλικρινά και χωρίς το φόβο απόρριψης. Μπορεί οι γονείς να μην συμφωνούν με τα παιδιά τους πάντα ωστόσο μπορούν να τους δείξουν ότι δέχονται τα συναισθήματα τους. Η αποδοχή του παιδιού ,δηλαδή το αίσθημα του παιδιού ότι αγαπιέται όπως αυτό είναι, βοηθά το παιδί να αποδεχτεί τον εαυτό του, να αποκτήσει συναίσθηση της αξίας του, να γίνει υπεύθυνο και να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες.

Δημήτρης Μπούκουρας, 
Κλινικός Ψυχολόγος- Ψυχοθεραπευτής 

Comments