Εφηβεία –Βία – Φόβος

           Ο καθένας μας φοβάται τη βία, αλλά και καθένας μας κινδυνεύει να καταφύγει στη βία για να αποφύγει το βιασμό του από τους άλλους.

Έχει διαπιστωθεί, πως η πιο καταστροφική πλάνη, που μπορούμε να πέσουμε εμείς οι άνθρωποι είναι η πεποίθηση, πως μπορούμε να λύσουμε τα προβλήματα της ζωής μας ασκώντας εξουσία πάνω στους άλλους. Η πεποίθηση αυτή είναι σήμερα πολύ διαδεδομένη. Το βλέπουμε στα διάφορα έθνη, ομάδες εθνών, αλλά και ήπειροι προσπαθούν να συγκεντρώσουν τόση ισχύ και εξουσία, ώστε να μπορούν να επιβάλλουν στην υπόλοιπη ανθρωπότητα, τη δική τους θέληση.

Η μεγάλη βία, η βία που συμβολίζεται με την πυρηνική βόμβα, στηρίζεται στη μικρή βία, στις καθημερινές πράξεις βίας, ανάμεσα σ’ εμάς τους ανθρώπους, στην οικογένεια, στο μετρό, στο αυτοκίνητο, στην δουλειά, στο σχολείο.

Εκεί που αρχίζει να κυριαρχεί το πνεύμα της εχθρότητας δεν αργεί να εμφανιστεί και η πραγματική και συγκεκριμένη εχθρότητα.

Αυτό ισχύει για τη συμβίωση των λαών, το ίδιο όπως και για τη συμβίωση των ατόμων. Εχθρότητα είναι αυτό που μας κάνει να βλέπουμε στον άλλον, τον επιτιθέμενο, τον κακό, που περιμένει μόνο τη στιγμή, που θα μας βρει τόσο απρόσεκτους και αδύναμους, ώστε να μην μπορούμε ν’ αποκρούσουμε μιαν επίθεση.

Αυτό το πνεύμα της εχθρότητας είναι η αιτία για πολλές επιθετικές παρεξηγήσεις, μεταξύ των μεγάλων και των νέων. Η δυνατότητα δημιουργία τέτοιων παρεξηγήσεων μεταξύ και γενεών είναι σήμερα ιδιαίτερα μεγάλη. Αν ο ενήλικας με οποιαδήποτε ιδιότητα (γονιός, δάσκαλος, παιδαγωγός κ.λ.π) δεν έχει αυτοκυριαρχία, πράγμα που αποτελεί κανόνα, θα ερμηνεύει κάθε αντίρρηση, κάθε άρνηση, σαν επίθεση κατά του εαυτού του. Μόλις η στάση αυτή σταθεροποιηθεί μέσα του θ’ αρχίσει να συμπεριφέρεται ανάλογα. Θα μυρίζεται τότε και στην παραμικρότερη υπόνοια αντίστασης και αντίρρησης επιθέσεις εναντίων του και θα προσπαθεί να τις προλάβει. Η εχθρότητα θ’ αυξάνεται και μαζί της ο κίνδυνος να ξεσπάσουν επιθετικές ενέργειες.

Είναι αλήθεια πως οι άνθρωποι εμείς, δεν έχουμε μάθει να ζούμε ειρηνικά. Θα ήταν υποκρισία, αν απορούσαμε που και η σχέση των εφήβων με τους ενήλικες είναι γεμάτη από επιθετικές τάσεις και εχθρότητα.

Είναι άξιο απορίας το πόσο λίγο γνωρίζουμε, πότε και πως εκπέμπουμε επιθετικούς ερεθισμούς. Οι σχέσεις μας με τους νέους θα ωφελούνταν πολύ, αν εμείς οι ενήλικες συνειδητοποιούσαμε τους επιθετικούς ερεθισμούς, που εκπέμπουμε. Για τον έφηβο πάντα είναι οι μεγάλοι αυτοί που “άρχισαν”, γιατί όχι άδικα λέει ο έφηβος, πως αυτός σαν νεώτερος αντιδρά μόνο σ’ αυτό που ο μεγάλος, σαν μεγαλύτερος του προτάσσει.

Η βία παράγει βία. Δυστυχώς εξακολουθούμε να έχουμε τη γνώμη, πως αυτός ο φυσικός νόμος παύει να ισχύει, όταν είμαστε εμείς αυτοί που εφαρμόζουν τη βία.

Ένα πρώτο βήμα για να πετύχουμε κατά το δυνατόν ελεύθερες από επιθετικότητα σχέσεις με νέους ανθρώπους είναι να πιστέψουμε πως κανένα πρόβλημα στις σχέσεις των ανθρώπων δεν λύνεται με την άσκηση βίας. Η ικανότητα ειρηνικής συνύπαρξης με άλλους ανθρώπους είναι ζήτημα θάρρους. Γιατί κατά κανόνα χρειάζεται πολύ θάρρος για ν’ αντιδράσει κανείς ειρηνικά σε μια επιθετική πρόκληση. Αντίστροφα, ο φόβος δεν είναι μόνο αποτέλεσμα, αλλά και η αιτία πολλών αυθόρμητων ή σκόπιμων πράξεων βίας.

Για τον ενήλικα, τίθεται ακριβώς στην αντιμετώπιση των εφήβων μια σειρά από ερωτήματα, που μπορεί να τον μπλέξουν σε απρόσμενες συγκρούσεις. Έτσι λ.χ ο άντρας που οδηγεί ένα αυτοκίνητο, που δέχεται το βρισίδι ενός εφήβου μοτοποδηλάτη, πρέπει ν’ αποφασίσει την ίδια στιγμή, αν πρέπει να τον πάρει στα σοβαρά ή να τον μεταχειριστεί σαν ένα ανήλικο παιδί. Ο έφηβος αρχίζει λόγω της ηλικίας του να συμμετέχει από πολλές απόψεις στη ζωή του ενήλικα.

Αυτό δημιουργεί πολλές δυνατότητες προστριβών, εκτός άλλων στους τομείς της διαπαιδαγώγησης, της δουλειάς και του ελεύθερου χρόνου, που εκφράζονται κατά κανόνα ιδιαίτερα καταστροφικά όταν ο ένας από τους δύο ή και οι δύο φοβούνται τον άλλον. Είναι λοιπόν μια κοινή διαπίστωση πως ο φόβος είναι κακός σύμβουλος σε επιθετικές φιλονικίες. Ο φόβος παρασύρει πολύ συχνά σε απερίσκεπτες επιθέσεις ή στην απερίσκεπτη φυγή. Ο νέος πολλές φορές θέλει μόνο να τραβήξει την προσοχή, θέλει να εντυπωσιάσει, ενώ ο ενήλικας θεωρεί αυτή τη συμπεριφορά  ήδη σαν προσβολή της ηθικής, της τάξης ή της δικαιοσύνη. Μια ήρεμη, προσεκτική στάση από την πλευρά του ενήλικα, αναγνωρίζεται συχνά από τους νέους σαν πραγματική ανωτερότητα, όχι όμως το ξύλο ή οι φωνές.

Δημήτρης Μπούκουρας

Κλινικός Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπευτής