Σχολικές φοβίες

Επειδή το πλαίσιο των φοβιών είναι εύρος, νομίζω ότι είναι σκόπιμο να εξετάσουμε πως οι φοβίες μπορούν να εκδηλωθούν και μέσα στο σχολείο. Γιατί σ’ αυτό το χώρο ευνοείται η εμφάνιση διαφόρων τύπων φοβιών και τούτο γιατί η ανάπτυξη, της προσωπικότητας του παιδιού είναι επηρεασμένη από το οικογενειακό περιβάλλον.

Αλλά αυτό δεν είναι το μόνο περιβάλλον που εξελίσσεται το παιδί. Από 4-5 χρονών αρχίζει να δέχεται την επίδραση την επίδραση των ενηλίκων και των ξένων παιδιών, ιδιαίτερα μέσα στο σχολικό περιβάλλον του στο οποίο θα περάσει το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου του μέχρι τα 18 του χρόνια. Αυτό το αναπόφευκτο περιβάλλον παριστάνει γι’ αυτό όχι μόνο τον χώρο όπου θα αποκτήσει τις αναγκαίες γνώσεις, αλλά εκεί όπου επίσης θα επιτευχθεί η κοινωνική του καταξίωση. Η ανάγκη αυτής της καταξίωσης γίνεται μεγαλύτερη όσο περνούν τα χρόνια στο σχολείο.

Αυτή η δεύτερη άποψη για το σχολείο, την οποία πάρα πολλοί την αγνοούν ή δεν τους δίνουν σημασία, δεν είναι λιγότερο σπουδαία από την πρώτη, διότι το να πάει κανείς στο σχολείο, έπειτα να ανέβει από τάξη σε τάξη για ένα παιδί σημαίνει ότι καταμετρούνται οι διάφορες σχολικές του γνώσεις και επίσης έρχεται σ’ επαφή για μια κοινωνία παιδιών, στην οποία νοιώθει και δοκιμάζει να μετριώνται οι ικανότητές του στο να αντιδρά, να ελίσσεται, να μαθαίνει στο μέτρο που οι άλλοι τον αποδέχονται σαν προσωπικότητα.

Μια από τις πιο γνωστές φοβίες είναι αυτή που παρατηρείται στο παιδί τις πρώτες μέρες της επαφής του με το σχολείο.

Αυτή η συμπεριφορά εκδηλώνεται είτε με μια προδιάθεση αρνητική του παιδιού όταν οι γονείς αρχίζουν να του περιγράφουν πως είναι το σχολείο, θέλοντας να το προετοιμάσουν να το δεχτεί, όπου τελικά όταν έρχεται η ώρα να πάει σχολείο η αρνητική του συμπεριφορά γίνεται πιο έντονη, κλαίγοντας, θέλοντας να γυρίσει στο σπίτι στη μητέρα του και μη συμμετέχοντας σε κάποιο ομαδικό παιχνίδι με τα άλλα παιδιά, είτε όταν οι γονείς στην φάση της προετοιμασίας του παιδιού για το σχολείο δέχονται μια θετική ανταπόκριση από το μέρος του η οποία όμως μεταβάλλεται σε αρνητισμό μετά από τις πρώτες ημέρες της ζωής του παιδιού στο σχολείο, παρουσιάζοντας την ίδια συμπεριφορά, όπως και στην προηγούμενη.

Σ’ αυτήν την περίπτωση είναι φανερό ότι η επαφή του μ’ ένα καινούργιο κόσμο η υποχρεωτική μάθηση αναμοχλεύει τις δυσκολίες που παρέμεναν σε λανθάνουσα κατάσταση μέσα στο οικογενειακό περιβάλλον, εάν μπορέσουμε να επισημάνουμε τα αίτια αυτών των δυσκολιών και στη μία και στην άλλη περίπτωση είναι βέβαιο ότι θα μπορέσουμε να πετύχουμε την προσαρμογή τους στο σχολείο.

Βέβαια το να επισημάνει κανείς τα αίτια είναι κάτι που θέλει πού δουλειά αφού αυτά είναι πολλά και ποικίλα. Θα προσπαθήσω να σας αναφέρω τώρα μερικά από τα πιο σημαντικά :

1. Οι αισθητήριες ελλείψεις: Εδώ θα μπορούσαμε να αναφέρουμε κάποιες διαταραχές ή και ελλείψεις στα αισθητήρια όργανα όπως π.χ. αμβλυωπία, στραβισμό, όσον αφορά την δράση που μπορεί να οφείλονται είτε σε οργανικά αίτια ή σε κόπωση. Όπως και αν είναι ο βαθμός της έλλειψης μπορεί να προκαλέσει ψυχολογικά προβλήματα που δημιουργούν μια συμπεριφορά στα παιδιά ακατανόητη για τους μεγάλους, διότι συνήθως παρουσιάζουν μια απάθεια σαν αποτέλεσμα του αγώνα που κάνουν ενάντια αυτής της δυσκολίας να δούνε, είναι μια φαινομενική απουσία ενδιαφέροντος για το σχολείο και τις δραστηριότητες του. 

2Ακουστικές μειονεξίες: Αυτές είναι συχνότερες σαν αιτία για τις  τους μπορεί να παραμείνει για καιρό απαρατήρητη εάν δεν είναι αρκετά σοβαρό. Χαρακτηριστικό των παιδιών αυτών είναι ότι μιλούν αργά και άσχημα, είναι επιθετικά χωρίς αιτία, απομονώνονται από τους άλλους. 

3. Προβλήματα ανάπτυξης: Τα παιδιά με αριστεροχειρία, δοκιμάζουν περισσότερες γραφικά δυσκολίες από τους άλλους γιατί έχουν να αντιμετωπίσουν και την περιέργεια αλλά και τις προκαταλήψεις από το οικογενειακό τους περιβάλλον.

4. Διαταραχή της γλώσσας: Κεκεδισμός και προβλήματα άρθρωσης και αργοπορία στο γλωσσικό χωρίς να υπάρχουν προβλήματα όρασης ή ακοής. 

5. Η κακή σχέση του παιδιού με το δάσκαλο ή δασκάλα, γιατί μπορεί να είναι πολύ απαιτητική ή αυστηρή.

Απροσάρμοστικότητα στην ομάδα: Το παιδί δεν μπορεί να βρει μια θέση στην ομάδα και στην ιεραρχία που σχηματίζεται μέσα σ’ αυτήν για πολλούς λόγους, όπως να αρνείται τα κριτήρια αξίας που θέτει η ομάδα, άρνηση συναγωνισμού και αναδίπλωση στον εαυτό του. 

6. Το εσώκλειστο παιδί σε σχολείο

     Αυτά που αναφέραμε προηγούμενα μπορεί να είναι μια ή και μερικές από τις αιτίες που δημιουργούν αίσθημα ανησυχίας και ανασφάλειας στο παιδί, και στη συνέχεια έχουν επίδραση στην νοητική τους κατάσταση και στην ικανότητα τους για προσαρμογή.

Για να πραγματοποιηθεί μια αρμονική πορεία μέσα στο σχολείο είναι ανάγκη να πραγματοποιηθούν μερικές προϋποθέσεις:

  • Να φτάσει το παιδί στο σχολείο με μια επαρκή ωριμότητα στο συναισθηματικό πεδίο, έτσι ώστε οι βασικές νοητικές του ικανότητες να είναι ανέπαφες.
  • Ο παιδαγωγός να είναι προσαρμοσμένος με την ιδιαιτερότητα του παιδιού και να προκαλεί το ενδιαφέρον του.
Πιο αναλυτικά όσον αφορά την πρώτη προϋπόθεση όταν λέμε συναισθηματική ωριμότητα που δεν επηρεάζει αρνητικά τις νοητικές ικανότητες του παιδιού, εννοούμε τις οικογενειακές εκείνες καταστάσεις που δεν δημιουργούν στο παιδί ανησυχία και ανασφάλεια. Στην αντίθετη περίπτωση ένα παιδί με γονείς διαζευγμένους ή σε κατάσταση διαζυγίου, ένα παιδί ανάμεσα σε πολλά αδέλφια, ένα παιδί που αντιμετωπίζει συναισθηματική εγκατάλειψη μέσα στην οικογένεια, είναι καταστάσεις που ενισχύουν οπωσδήποτε βαθιά την ανησυχία και την ανασφάλεια του.


Δημήτρης Μπύκουρας

Κλινικός Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπευτής