Το παιδί και η τηλεόραση

Η τηλεόραση αναμφισβήτητα είναι ένα μέσο εξάρτησης, τα παιδιά, οι νέοι, οι ενήλικες όλο και περισσότερο παραιτούνται από συγκεκριμένα προσωπικά τους βιώματα και προβλήματα και προτιμούν να συμμετέχουν σε γεγονότα των τηλεοπτικών ταινιών. Έτσι όπως σ’ όλα τα άλλα φαινόμενα του πάθους οι αρνητικές επιπτώσεις είναι ιδιαίτερα σοβαρές κυρίως στα παιδιά.

Αν θυμηθούμε, ότι η τηλεόραση τις περισσότερες φορές διαταράσσει το ρυθμό του ύπνου, διαταράσσει το ρυθμό της μελέτης, ή άλλων δραστηριοτήτων. Τα συμπτώματα που παρουσιάζει η κατάχρηση της τηλεόρασης τόσο στα παιδιά. όσο και στους νέους είναι: ακινησία και επόμενο είναι η τάση για παχυσαρκία, βραδύτητα σκέψης, αδράνεια λόγω έλλειψης πνευματικής δραστηριότητας, τάση για εξάρτηση για παθητικότητα και μια βασική καταναλωτική συμπεριφορά, γιατί γίνεται συνήθεια να μας ψυχαγωγούν και να μας αποσπούν την προσοχή, ώστε να είμαστε ανίκανοι να ψυχαγωγηθούν μόνοι μας.

Ας δούμε όμως πιο αναλυτικά:

Κατ’ αρχήν το σώμα αδρανοποιείται: Τα αισθητήρια όργανα και ολόκληρο το κινητικό σύστημα ακινητοποιούνται για ένα μεγάλο διάστημα. Αυτό ισχύει και για το μάτι, γιατί δεν βλέπει παρά κοιτάζει σταθερά σ’ ένα σημείο. Σημαντικές λειτουργίες της όρασης, όπως η αντίληψη του χώρου δε χρησιμοποιούνται όταν η εικόνα προβάλλεται επίπεδα. Από την τηλεόραση συνεπώς δεν μπορεί κανείς ν’ αποκτήσει το οπτικό- κινητικό συντονισμό, που είναι μια από τις σημαντικότερες προϋποθέσεις για την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης.

Στη συνέχεια παρατηρούμε βιώματα μη πραγματικά. Η συγκεκριμένη αντίληψη του περιβάλλοντος με αισθήσεις αντικαθίσταται από την απόλαυση των εικόνων. Μια ευγενική εκφωνήτρια, ζωηρά παιδιά στις διαφημίσεις και κάποιος σκοτεινός γκάνγκστερ έχουν όλα την ίδια απόσταση από το θεατή της τηλεόρασης και ιδιαίτερα το παιδί. Καμιά απ’ αυτές τις εικόνες δεν είναι αναγκασμένο να αντιμετωπίσει πραγματικά, κανείς δεν απαιτεί από το παιδί μια πραγματική αντίδραση. Η απόλαυση που προσφέρει η τηλεόραση είναι μια απόλαυση της εξωτερικής εικόνας των πραγματικών και των συνθηκών. Σε τίποτα δεν είναι αναγκασμένο το παιδί να δώσει μια προσωπική απάντηση, για τίποτα δεν χρειάζεται ν’ αναλάβει την προσωπική ευθύνη. Η συμμετοχή σ’ αυτόν τον κόσμο της φαινομενικότητας είναι μη πραγματική.

Είναι αναμφισβήτητο τέλος το γεγονός ότι η τηλεόραση κάνει τους ανθρώπους εξαρτημένους. Η ελευθερία ν’ αποφασίσουν, αν θα δουν ή όχι τηλεόραση μειώνεται με αυξανόμενο βαθμό συνήθειας. Η τηλεόραση μπορεί να εξελιχτεί σε πάθος. Ο κίνδυνος είναι ιδιαίτερα μεγάλος στις περιπτώσεις, που το άτομο λόγω δομής στη προσωπικότητάς του κλίνει προς την παθητικότητα και ακόμη χειρότερα, όταν το άτομο ζει σε κοινωνική απομόνωση. Αναμφίβολα σ’ αυτές τις περιπτώσεις η τηλεόραση ενισχύει αυτό το πρόβλημα της έλλειψης επαφής, εφόσον ο εθισμός που προκαλεί η τηλεόραση εξασθενεί την ικανότητα επαφής και απομονώνει τους ανθρώπους.

Και για την τηλεόραση ισχύει η διαπίστωση ότι οι βλάβες είναι τόσο σοβαρότερες, όσο νωρίτερα επέλθει ο εθισμός. Η νεαρή ηλικία είναι από φυσική και ψυχολογική άποψη, η εποχή που ο άνθρωπος ερευνά στο περιβάλλον του.

Όσο λιγότερο το παιδί χρησιμοποιεί τις δυνατότητες δημιουργίας και δοκιμασίας των επαφών, τόσο πιο ανίκανο γίνεται για επαφή όταν μεγαλώσει.

Από την άλλη μεριά όμως δεν μπορούμε να απορρίψουμε ένα μέσο από το οποίο μπορούμε να απορρίψουμε ένα μέσο από το οποίο μπορούμε να πάρουμε ένα τεράστιο υλικό πληροφοριών και η επιμόρφωση και η ψυχαγωγία και όχι μόνο για ένα παιδί.

Εκείνο που πρέπει να μάθουμε είναι να έχουμε μια κριτική στάση απέναντι στο φαινόμενο της τηλεόρασης ώστε να έχουμε το δικαίωμα της επιλογής του πότε του αν και του τι θα δούμε στην τηλεόραση. Αυτό βέβαια πρέπει να περάσει κατάλληλα σαν μήνυμα και στα παιδιά, όχι για να τους σταματήσουμε από το να βλέπουν τηλεόραση, αλλά να τους ευαισθητοποιήσουμε σιγά-σιγά να μην είναι παθητικοί δέκτες ενός θεάματος, αλλά ενεργητικοί έτσι ώστε να επιλέγουν τις εκπομπές που θέλουν, σύμφωνα με τα ενδιαφέροντα τους και τον ελεύθερο χρόνο τους.

Ούτε η πλήρης στέρηση ούτε η κατάχρηση μπορούν να λύσουν αυτό το πρόβλημα. Λέμε ναι στην τηλεόραση αλλά με όρους και προϋποθέσεις που να την καθιστούν αποτελεσματική (πλουτισμός γνώσεων-, ψυχαγωγία κλπ.) και όχι προβληματική.

 

Δημήτρης Μπούκουρας

Κλινικός Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπευτής