Οι κυριότερες θεωρίες για την τεχνική της ψυχανάλυσης

H ψυχαναλυτική θεωρία της νεύρωσης.

Η θεωρία και η ψυχαναλυτική τεχνική στηρίζεται κυρίως στα κλινικά δεδομένα της μελέτης των νευρώσεων. Κατά τα τελευταία χρόνια προστίθενται στη γενική ψυχολογία για τις ψυχώσει προβλήματα ιστορικά και κοινωνικά.

Το υλικό που μας δίδεται από τη θεραπεία των νευρώσεων συνεισφέρει στην κατανόηση και επεξεργασία της ψυχαναλυτικής θεωρίας, αλλά μια καλή κατανόηση για την θεωρία της ψυχαναλυτικής τεχνικής προϋποθέτει μια πολλή καλή γνώση της ψυχαναλυτικής θεωρίας για την νεύρωση. Η ψυχανάλυση υποστηρίζει ότι οι ψυχονευρώσεις βασίζονται στη νευρωτική σύγκρουση. Η νευρωτική σύγκρουση κωλυσιεργεί στις εκφορτίσεις των ορμών. Το Εγώ βρίσκεται σε αδυναμία να αντιμετωπίσει την αύξηση της έντασης. Αυτές οι εκφορτίσεις είναι αθέλητες και βρίσκουν διέξοδο κλινικά μέσα στα ψυχονευρωτικά συμπτώματα. Η νευρωτική σύγκρουση είναι μια ασυνείδητη σύγκρουση μεταξύ μιας ορμής του Εκείνου που τείνει προς εκφόρτωση και μιας άμυνας του Εγώ που εμποδίζει την απ’ ευθείας εκφόρτιση της ορμής η την είσοδο της στην συνείδηση. Το υλικό θα φανερώσει μερικές φορές την ύπαρξη μιας σύγκρουσης μεταξύ δύο απαντήσεων των ορμών π.χ όταν μια ετεροσεξουαλική δραστηριότητα που χρησιμοποιείται για να αποφυγεί μια ομοσεξουαλική επιθυμία.

Η ανάλυση θα δείξει ότι η ετεροξεξουαλική δραστηριότητα χρησιμοποιείται σαν άμυνα για να αποφύγει ανυπόφορα αισθήματα ντροπής και ενοχής. Δηλαδή η ετεροξεξουαλικότητα συμπληρώνει μια απαίτηση του Εγώ (δυνατότητα) να αντισταθεί σε μια ορμή πολύ πιο απαγορευμένη.

Ο εξωτερικό κόσμος παίζει επίσης ένα σπουδαίο ρόλο στη  δημιουργία των νευρώσεων, αλλά αυτό αφού τούτο βιωθεί σαν μια σύγκρουση εσωτερική μεταξύ του Εγώ και του Εκείνου. Με άλλα λόγια ο εξωτερικός κόσμος μπορεί να κινητοποιήσει της ορμές. Πρέπει λοιπόν να ξεχωρίσουμε τις καταστάσεις κινδύνου και να διασαφηνίσουμε ότι σε μια νευρωτική σύγκρουση όταν η φάση της ορμής ή ο κίνδυνος εμποδίζεται να βγει στη συνείδηση τότε συμβαίνει η εξωτερική πραγματικότητα να μετατρέπεται σε μια σύγκρουση μεταξύ του Εγώ και του Εκείνου. Ο ρόλος του Υπερεγώ σε μια νευρωτική σύγκρουσηείναι πολύπλοκος διότι μπορεί να πάρει μέρος στη σύγκρουση είτε συμμαχώντας με το Εγώ είτε με το εκείνο η και με τα δύο μαζί ταυτόχρονα. Το Υπερεγώ είναι η διάσταση της προσωπικότητας η όποια παρουσιάζει στο Εγώ κάθε επιθυμία της ορμής σαν απαγορευμένη. Είναι λοιπόν το υπερεγώ που κάνει το Εγώ να αισθάνεται ένοχο ακόμη και αν οι εκφορτίσεις είναι συμβολικές ή μεταποιημένες κάνοντας τη συνείδηση να αισθάνεται πολύ άσχημα.

Μπορεί να συμμετάσχει μέσα στη σύγκρουση διαμέσου της παλινδρόμησης επαναεπενδύοντας λιμπιτικώς, και επανα- κινητοποιώντας. Τότε είναι οι αυτομομφές που λειτουργούν σαν ορμές. Ο ασθενής που καταπιέζεται από αυτομομφές σπρώχνεται να επαναλάβει καταστάσεις που προκαλούν πόνο.

Όλα τα μέρη του ψυχικού μηχανισμού συμμετέχουν στο σχηματισμό των νευρωτικών συμπτωμάτων. Το Εκείνο τείνει συνέχεια προς την εκφόρτιση, επίσης οι ορμές του τείνουν να αποκτήσουν μια μερική ικανοποίηση βρίσκοντας διεξόδους πλάγιες ή παλινδρομικές. Για να αντιμετωπίσει τις αποκτήσεις του Υπερεγώ πρέπει το Εγώ να μετατρέψει αυτές τις εκβλαστήσεις των ορμών ώστε να μην φαίνεται πλέον σαν τέτοιες. Το Υπερεγώ ενοχοποιεί το Εγώ και η δραστηριότητα των ορμών που έχουν μετασχηματιστεί δίνουν ευκαιρία για τον πόνο με τον ένα ή τον άλλο τρόπο.

Ο προσδιοριστικός παράγοντας για να αντιληφτεί κανείς το παθογενετικό αδιέξοδο της νευρωτικής σύγκρουσης είναι η συνεχής δαπάνη ενέργειας που το Εγώ ξοδεύει για να συγκρατήσει τις ορμές από τη συνείδηση και την κινητικότητα. Αυτή η δαπάνη οδηγεί  σε μια λιγότερο ή περισσότερο ανεπάρκεια του Εγώ, οι εκβλαστήσεις της πρωταρχικής νευρωτικής σύγκρουσης μπορούν, λοιπόν να κατακλείσουν το μειωμένο εγώ και να διαχωρίσουν τη συνείδηση από την συμπεριφορά. Μ’ αυτή την άποψη μπορούμε να θεωρήσουμε ότι οι νευρώσεις είναι λιγότερο ή περισσότερο τραυματικές. Ένα σχετικά χωρίς νόημα ερέθισμα μπορεί να επαναδραστηριοποιήσης μια ορμή του Εκείνου προσδενόμενο και παραμένοντας στην εφεδρεία. Το Εγώ εξασθενώντας είναι ανίκανο να εξακολουθήσει την εργασία άμυνας και δεν μπορεί να ανεχθεί μια εκφόρτιση των ορμών όσο και αν είναι αποσχηματισμένη ή μεταμορφωμένη.

Μέσα στα συμπτώματα των νευρώσεων αυτές τις αποσχηματισμένες και μεταμορφωμένες εκφορτίσεις αναζητούμε.

 

Δημήτρης Μπούκουρας

Κλινικός Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπευτής