Ψυχοπαθολογικές επιπτώσεις του στρες (ομιλία)

Koς ΜΠΟΥΚΟΥΡΑΣ:

Λοιπόν με βάσανα γιατί προέρχομαι από μία οικογένεια αρκετά έτσι μεσαίου και κατωτέρου επιπέδου οικονομικά, κατόρθωσα να πάρω την απόφαση να πάω στο εξωτερικό να σπουδάσω.

Σπούδασα στη Σορβόννη στο 10ο Πανεπιστήμιο της Νατέρ, η περιοχή λέγεται Νατέρ, χάρηκα πολύ για την απόφαση μου να το κάνω αυτό, βρήκα καλούς καθηγητές, εξοπλίστηκα καλά, απέκτησα δύο ειδικότητες της κλινικής ψυχολογίας και της ψυχοπαθολογίας που θα σας μιλήσω μετά και όπως είδατε το θέμα έχει τίτλο "ψυχοπαθολογικές επιπτώσεις του στρες".

Και στη συνέχεια εργάστηκα εδώ στην Ελλάδα ελεύθερος επαγγελματίας, διδασκαλία και στο ελεύθερο επάγγελμα ψυχοθεραπεία, θεραπευτική αντιμετώπιση των ψυχικών διαταραχών. Έχω μια δραστηριότητα τέλος πάντων σχετική με δημοσιεύσεις και άλλα, το διδακτορικό μου δεν το τελείωσα γιατί έπαθε εγκεφαλικό ο καθηγητής μου, από αυτά που διάβαζε προφανώς, αλλά τέλος πάντων ποτέ δεν είναι αργά κάποια στιγμή θα το τελειώσω. Αυτά. Αν θέλετε να ρωτήσετε αργότερα περισσότερα, ρωτήστε με.

Τώρα εγώ θα προσπαθήσω να κάνω, γι αυτό κράτησα και σημειώσεις, ένα μάζεμα των όσων ειπώθηκαν γύρω από το στρες και θα προσπαθήσω να δείξω εάν αυτό έχει κάποιες επιπτώσεις στην ψυχική υγεία επιχειρηματολογώντας με μία σκέψη προσανατολισμένη περισσότερο στην ψυχανάλυση.

Μια που αυτή η φιλοσοφία η ψυχαναλυτική διεισδύοντας και διερευνώντας συναισθήματα σκέψεις και εν γένει βιώματα τα οποία σήμερα δεν υπάρχουν στη συνείδηση των ανθρώπων εξηγεί, αυτό προσπαθεί να κάνει, να εξηγήσει πως διαμορφώνονται τα συμπτώματα, πως διαμορφώνεται δηλαδή μία διαταραχή.

Και θα προσπαθήσω να δείξω, έχω κάποιες αναφορές οι οποίες το επιβεβαιώνουν, ότι το στρες μπορεί να μεταλλαχθεί, μπορεί να εξελιχθεί αν θέλετε σε μία σοβαρότερη κατάσταση η οποία θα έχει ψυχοπαθολογική βάση.

Δεν ξέρω αν η σύνοψη που θα κάνω η ενασκόπηση που θα κάνω θα είναι επαρκής, δε θα μπορούσε να ήταν επαρκής γιατί ειπώθηκαν πάρα πολλά πράγματα, θα είναι περιληπτική και περιεκτική πιστεύω.

Ξεκινάω λοιπόν να πω τι ειπώθηκε για το στρες σύμφωνα με τη δική μου αντίληψη. Σαν ορισμό εγώ θα μπορούσα να θέσω τον εξής, ότι είναι μια χρόνια ένταση σωματική και ψυχική.

Η οποία προέρχεται, συνειδητά τουλάχιστον έτσι το εισπράττουμε, από την ανικανότητα να διαχειριστούμε μία ψυχική πίεση, δηλαδή μία ανησυχία, μία συναισθηματική φόρτιση, για μια περίοδο εκτεταμένη.

Είναι χαρακτηριστικό πως αντιδρά το σώμα σε αυτή την ένταση. Έχουμε βέβαια τριών ειδών συμπτώματα όπως εγώ τα ταξινόμησα, δεν πρόλαβα να σας κάνω διαφάνειες να τα βλέπατε καλύτερα γιατί την έγραψα εχτές το βράδυ.

Θα ξεκινήσω πρώτα απ' όλα από το κέντρο όλων των δραστηριοτήτων που είναι ο εγκέφαλος, όπου αναφέρεται παντού βιβλιογραφικά γιατί εμείς δεν είμαστε γιατροί του σωματικού μηχανισμού αλλά του ψυχικού, άρα δανειζόμαστε απόψεις επιβεβαιωμένες.

Αυτός ο εγκέφαλος παρουσιάζει ορμονικές μεταπτώσεις, ειπώθηκε από πολλούς εισηγητές εδώ, αυξάνεται η παραγωγή ορμονών που έχει να κάνει βέβαια από την πίεση. Και αυτές είναι κυρίως η αδρεναλίνη και η νοραδρεναλίνη, ουσίες οι οποίες κρατούν σε ετοιμότητα το σώμα όπως θα δείτε παρακάτω.

Έτσι έχουμε τους μύες σε διαρκή ένταση έτοιμους για δράση, έχουμε διαστολή της κόρης των ματιών, η καρδιά χτυπάει πιο γρήγορα για να τροφοδοτήσει τους μύες με αίμα προφανώς όπως και αυξάνεται η πίεση του αίματος, γι αυτό παρατηρούνται όπως θα δείτε αργότερα και προβλήματα κυκλοφορικού.

Βεβαίως το επιπλέον αίμα το οποίο κινείται απαιτεί περισσότερο οξυγόνο και αυξάνεται ο ρυθμός της αναπνοής, το συκώτι παράγει περισσότερη γλυκόζη για να τροφοδοτήσει τους μύες με επιπλέον ενέργεια, το πεπτικό σύστημα συστέλλεται, ξηραίνεται το στόμα και κλείνει ο σφιγκτήρας.

Δηλαδή άνθρωποι οι οποίοι είναι σε τέτοια ετοιμότητα νοιώθουνε σφιξίματα στο στομάχι, ταχυπαλμίες πολλές φορές και βέβαια άνθρωποι που είναι συνέχεια σε κίνηση ξεχνούν να πάνε στην τουαλέτα. Και η γενικότερη διαπίστωση είναι ότι αποδυναμώνεται το ανοσοποιητικό σύστημα, αυτό το λένε πολλοί, αποδεικνύεται επαγωγικά τόσο και όχι διερευνητικά.

Συνοψίζοντας λοιπόν σε τρία μέρη είπαμε μπορούμε να δούμε την εμφάνιση των συμπτωμάτων τα σωματικά, που αυτά θα πρέπει να προσθέσω μετά από τη λειτουργική διαδικασία του εγκεφάλου ότι το σώμα αισθάνεται εκτός από τις ταχυκαρδίες και τις ταχυπαλμίες πόνους και σφιξίματα στο στήθος, δυσπεψία, τα θυμάστε αυτά.

Δύσπνοια, ναυτία, το αίσθημα της κόπωσης, μυϊκούς σπασμούς, πονάκια από δω κι από κει χωρίς να υπάρχει κάτι συγκεκριμένο που τα προκαλεί, ερεθισμούς στην επιδερμίδα και εξανθήματα, τάση για αλλεργίες.

Τέλος νευρικά σφιξίματα στα χέρια γροθιές, όπως επίσης μασέλες, τάσεις λιποθυμίας, συχνά κρυολογήματα γρίπη και άλλες ιώσεις, επανεμφανίζονται παλιές ασθένειες και απότομη αύξηση ή απώλεια βάρους. Τα σωματικά τα είδαμε κάπως έτσι από ότι παρακολούθησα τις εισηγήσεις των συναδέλφων.

Τα ψυχικά συμπτώματα ή ψυχολογικά. Κατ' αρχήν το πιο απλό και πιο εύκολο που εμφανίζεται είναι μεταπτώσεις στη διάθεση. Μετά έχουμε εντάσεις της ανησυχίας. Η ανησυχία δηλαδή κάτι ακαθόριστο το οποίο δε μας αφήνει ήσυχους, αυξάνεται. Πολλές φορές αυτό εκφράζεται με αισθήματα οργής.

Από την άλλη μεριά πάλι σωματικά μπορεί, ψυχική πλέον αλλά εκφράζεται και σωματικά, έχουμε την έλλειψη ενθουσιασμού η οποία οδηγεί και σε ένα είδος εξάντλησης. Βεβαίως και παραδόξως αισθανόμαστε και ενοχές και αυτό θα το διερευνήσουμε.

Από την άλλη μεριά το αίσθημα ότι είμαστε αδύναμοι και ανήμποροι να κάνουμε οτιδήποτε είναι πιστεύω και αυτό που κουβεντιάσατε προηγουμένως με τον κύριο Καντά, μάλλον βγαίνει από όλα όσα κουβεντιάσατε πριν.

Δηλαδή αισθανθήκατε την ανάγκη να μιλήσετε να κάνετε διάλογο να εκφράσετε ένα κρυμμένο θυμό, κάτι το οποίο εάν δεν το βγάλετε προς τα έξω, εάν δεν το κουβεντιάσετε, θα παραμείνει σαν αίσθημα ότι είστε ανήμποροι να κάνετε οτιδήποτε.

Ακόμη και αυτό που κάνατε προηγουμένως και σας ενθουσίασε είναι η απαλλαγή ή η ανακούφιση από το αίσθημα της ανημπόριας. Βεβαίως αυτό συνδέεται με τον αυτοσεβασμό ο οποίος μειώνεται. Όπως επίσης κατ’ επέκταση με το γενικότερο αίσθημα της αυτοπεποίθησης. Ακόμη πολλές φορές επειδή μας απασχολεί είτε το θυμόμαστε είτε όχι σαν ανησυχία, η αυτοσυγκέντρωση μας και αυτή μειώνεται.

Και βέβαια θα σας θυμίσω το day dreaming δηλαδή η τάση της ονειροπόλησης την ώρα που μπορεί να μιλάμε με κάποιον άνθρωπο ή να κάνουμε κάποιου είδους δουλειά, που πολλές φορές έχει και μοιραία αποτελέσματα, άσχημα αποτελέσματα με το φαινόμενο των ατυχημάτων.

Αυτά λοιπόν συνόψισε για τα ψυχικά ή ψυχολογικά συμπτώματα που κουβεντιάσαμε όλη αυτή την εβδομάδα. Και στην ανασκόπηση αυτή το τρίτο μέρος αφορά τη συμπεριφορά, κάτι που ξέρετε ότι ήταν και αφορμή ή αιτία αν θέλετε, αφορμή περισσότερο να ξεκινήσουμε και αυτή τη σειρά των σεμιναρίων.

Αυτό γιατί είχαμε διαπιστώσει εδώ από μια παλαιότερη έρευνα και μια νεώτερη που έκανε ο συνάδελφος στο τμήμα του κυρίου Αναγνωστόπουλου ότι στο θέμα του προσωπικού και του νοσηλευτικού κυρίως αλλά και των γιατρών, όλων τέλος πάντων και του διοικητικού προσωπικού μέσα στο νοσοκομείο η συμπεριφορά είχε κάποια χαρακτηριστικά που θα μπορούσαμε να τα πούμε πιο επιθετική, δεν ήταν αυτή που έχει ανάγκη ένας ασθενής.

Εμείς αυτά που έχουμε ταξινομήσει μέσα από τις εισηγήσεις που έγιναν και σας τα θυμίζω, είναι το να είναι κανείς ευερέθιστος, εύκολα να θυμώνει, το να μειώνεται η απόδοση στη δουλειά του και αυτό δεν το εννοώ προς την οποιαδήποτε εργοδοσία, ως προς τον ίδιο τον εργαζόμενο.

Την εμφάνιση μικροατυχημάτων που έχει να κάνει με τη συμπεριφορά μας, πόσο δηλαδή προσεκτικοί είμαστε ή όχι, το υπερβολικό κάπνισμα. Επίσης τη χρήση του αλκοόλ, πολλοί πίνουνε για να ξεφύγουνε, έτσι αισθάνονται καλύτερα, απελευθερώνονται από τις έννοιες αν θέλετε τις ξεχνούν πιο εύκολα.

Πολλοί πιστεύουν ότι πρέπει να καταφύγουνε και σε κάποιο φάρμακο, ηρεμιστικό ή κάτι παρόμοιο και έτσι δημιουργείται και μια εξάρτηση. Διαταραχές βέβαια στην όρεξη, κυρίως μεταπτώσεις στον ύπνο όπου παρουσιάζεται και το φαινόμενο της αϋπνίας, το πρωί που ξεκινάει κανείς για τη δουλειά του...

Κακή διαχείριση του χρόνου και εδώ να σας θυμίσω ότι δεν ασχολείται με το να ψυχαγωγηθεί, να καλλιεργήσει τα ενδιαφέροντα του, αλλά μπορεί να κάθεται ώρες και να σκέφτεται ξανά και ξανά τα ίδια πράγματα που τον απασχολούν από τη δουλειά στο σπίτι του. Και βέβαια αυτό έχει επέκταση και στη σχέση του με την οικογένεια, στο ρόλο του σαν γονέα ή σαν συζύγου ανάλογα.

Επίσης όταν είναι κανείς φορτισμένος ως προς τη συμπεριφορά έχουμε και δυσκολία στην ομιλία, τάσεις απομόνωσης, πολλοί υπεύθυνοι προς τον εαυτό τους μεταφέρουνε και δουλειά στο σπίτι, και γενικότερα δεν φροντίζει κανείς τον εαυτό του. Τα συμπτώματα σε αυτές τις τρεις κατηγορίες τα ταξινόμησα, σωματικά, ψυχικά και συμπεριφοράς.

Ακόμη μέσα από αυτές τις εισηγήσεις κουβεντιάσαμε τις αιτίες που προκαλούν όλα αυτά. Σήμερα νομίζω είχατε και μία πολύ ωραία συζήτηση βάθους πάνω σε αυτό το θέμα. Εγώ έκανα μια προσπάθεια να τα ταξινομήσω κι αυτά και να σας τα θυμίσω.

Γενικότερα ξεκινάω από τα πιο ισχυρά και πιο κατανοητά, είναι ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου το οποίο μπορεί να προκαλέσει φόρτιση συγκινησιακή. Η αλλαγή των ευθυνών, δηλαδή στη δουλειά ή και στο σπίτι, δηλαδή όταν κάποιο μέλος αρρωστήσει μπορεί κάποιος να αναλάβει κι άλλα πράγματα που δεν είναι σε θέση να τα ξέρει και θέλει και ένα χρόνο να προσαρμοστεί και δε θα τα κάνει όπως τα είχανε συνηθίσει οι άλλοι.

Το διαζύγιο. Ακόμη στην ελληνική οικογένεια παρατηρείται και αυτό σαν αιτία στρες, όχι σε όλες τις χώρες, που είναι δεμένη με τα παιδιά της. Η αναχώρηση ενός παιδιού από την οικογενειακή στέγη είτε γιατί πάει για σπουδές, έχουμε πολλά τέτοια φαινόμενα, είτε γιατί παντρεύεται και φτιάχνει τη δική του οικογένεια.

Η φυλάκιση ή η νοσηλεία όταν κανείς είναι άρρωστος και νοσηλεύεται. Προβλήματα με το περιβάλλον του και κυρίως ας πούμε το πιο γνωστό και συνηθισμένο με τα πεθερικά. Η μη εκπλήρωση προσωπικών φιλοδοξιών που οδηγεί σε μία αυτομομφή, ιδέες ανικανότητας, αναξιότητας και τα λοιπά.

Η απόλυση από μία δουλειά, ακόμη και ο τραυματισμός, δηλαδή ένας άνθρωπος ο οποίος μπορεί να χτυπήσει ή να του συμβεί κάτι αισθάνεται γι αυτό πάρα πολύ άσχημα, αισθάνεται δηλαδή ότι είναι κακό που του συνέβη και δε θα έπρεπε να του συμβεί γιατί χαλάει η εικόνα του, δείχνει αδυναμίες και όλα τα σχετικά.

Υπάρχουν και περιπτώσεις όπου στρες έχει και ένας ο οποίος αποφασίζει να τα ξαναφτιάξει πάλι με τον ή την σύζυγο του να επανασυνδεθεί στο γάμο του. Γιατί όλες αυτές οι αιτίες που τον έκαναν να χωρίσει τώρα επανεξετάζονται και βέβαια είναι πολύ δύσκολο να ξαναξεκινήσει όπως πριν.

Στα παιδιά το ξεκίνημα στο σχολείο, ακόμη και στους μεγάλους το ξεκίνημα σε κάποιες σπουδές. Η σύνταξη. Πολύ οδυνηρή φάση της ζωής για πολλούς ανθρώπους οι οποίοι έχουνε μάθει να είναι δραστήριοι και δημιουργικοί και δεν μπορούν να συνειδητοποιήσουν ή να πιστέψουν ή να δεχτούν ότι μία σύνταξη σημαίνει και φρένο από τον ρυθμό που είχανε.

Και γενικότερα αλλαγές και σε συνθήκες ζωής, το βλέπουμε τώρα με τους μετανάστες, κι εμείς είχαμε μετανάστες, σε πιέζει κάποια κατάσταση η έλλειψη δουλειάς και τα λοιπά να πας κάπου αλλού.

Οι αλλαγές σε προσωπικές συνήθειες, η εγκυμοσύνη, τα σεξουαλικά προβλήματα τα οποία πάντοτε έχουνε την αιτία τους. Τα προβλήματα με τον προϊστάμενο που τα λέγατε προηγουμένως. Το νέο μέλος στην οικογένεια εάν γεννηθεί ένα παιδί.

Η αλλαγή του ωραρίου στην εργασία, η αλλαγή κατοικίας, οι αλλαγές στο εργατικό περιβάλλον όπως παραδείγματος χάρη το προσωπικό που ήρθε από το νοσοκομείο των Αγίων Αναργύρων εδώ. Αλλιώς είχε συνηθίσει, η κατοικία του ενδεχομένως εκεί και όλα αυτά, σε άλλο χώρο έρχεται, αισθάνεται διαφορετικά και όλα αυτά, αισθάνεται και πιεσμένος που παίζει σημαντικό ρόλο.

Αλλαγή του τρόπου διασκέδασης και αυτό γιατί το επιβάλλει το περιβάλλον βασικά, οι οικονομικές αλλαγές, αλλαγή ακόμη σε πολλούς ανθρώπους θρησκευτικής δραστηριότητας, αλλαγή επαγγέλματος. Στατιστικά πιστεύουμε ότι μέχρι εφτά επαγγέλματα άμα αλλάξει κανείς στη ζωή του δεν ξεφεύγει από τα φυσιολογικά όρια.

Αλλαγή της κοινωνικής ζωής, δανεισμός, υποθήκες, αλλαγές στη διατροφή για χίλιους δυο λόγους. Και οι διακοπές μας προκαλούν στρες και οι μεγάλες εορταστικές περίοδοι όπως και τα σαββατοκύριακα και οι μικροπαραβάσεις του νόμου. Αυτά συνόψισα σαν αιτίες του στρες από ότι λέγανε όλη την εβδομάδα.

Ακόμη θα ήθελα να σας παρουσιάσω όπως εγώ είδα για να βοηθηθούμε και στη συζήτηση και στην κατανόηση του θέματος τα τρία εξελικτικά στάδια του στρες. Τα χώρισα σε τρία, νομίζω κι άλλοι το κάνανε αυτό, από εκείνους το πήρα.

Το πρώτο στάδιο παρουσιάζεται με μια μόνιμη βιασύνη σημείωσα, δηλαδή βλέπουμε κάποιον να είναι κάπως υπερκινητικός, στην ομιλία του είναι πιο γρήγορος, βιαστικός είναι ακόμη και τις ώρες του διαλείμματος ή του φαγητού.

Στη δουλειά του επίσης ο ρυθμός του γίνεται πιο έντονος και αυτή η ένταση κρατάει μεγάλα διαστήματα και δεν δείχνει να κουράζεται, κάτι που θα βγει αργότερα βέβαια. Αυτό είναι το πρώτο στάδιο. Δύσκολο βέβαια να το προσδιορίσει κανείς, δύσκολο ακόμη να το καταλάβει και για τον εαυτό του, αυτό έδειξε όμως η παρατήρηση είναι τα προεόρτια.

Το δεύτερο στάδιο που μπορεί να περάσει είναι ότι αρχίζει πια να γίνεται ευερέθιστος, με το παραμικρό ενοχλείται, πιο επιθετικός, αρχίζουν και τα σωματικά, δηλαδή δυσπεψίες και στομαχικές ενοχλήσεις, πονοκεφάλους και υπερεντάσεις, ημικρανίες, αϋπνίες, το αίσθημα της κόπωσης και αρχίζει να το ρίχνει στο φαγητό πολλές φορές ή όπως είδαμε στην κατανάλωση οινοπνεύματος.

Και το τρίτο και τελευταίο στάδιο που μπορεί να φτάσει το στρες σαν στρες πάντα, γιατί θα δούμε ότι μπορεί να έχει κι άλλη εξέλιξη, είναι να δούμε έλκος να παρουσιαστεί στο στομάχι ή ταχυκαρδίες ή πόνοι στο στήθος, καρδιακά επεισόδια.

Κατάθλιψη και άγχος, δηλαδή να εξελιχθεί σε μια βαρύτερη κατάσταση, το χρόνιο αίσθημα της κόπωσης με έλλειψη ενέργειας, το επίμονο συναίσθημα ντροπής και ενοχής, και βέβαια να γίνει φιλάσθενος να αρχίζει να ταλαιπωρείται από σωματικές ασθένειες.

Αυτά λοιπόν είδαμε εν κατακλείδι, όπως τουλάχιστον το δικό μου μάτι τα ταξινόμησε. Τώρα θα ήθελα να σας πω δυο πράγματα που αφορούν την ψυχολογία και έχουν να κάνουνε με την έννοια της ψυχοπαθολογίας η οποία γίνεται πιο κατανοητή αν αντιπαραθέσουμε απέναντι της την κλινική ψυχολογία.

Τι είναι ψυχοπαθολογία; Για τι πράγμα θα μιλήσουμε; Η ψυχοπαθολογία έχει σαν αντικείμενο την εξήγηση της δημιουργίας των συμπτωμάτων που συνιστούν μια ψυχική διαταραχή, μέσα όμως από τη διερεύνηση αυτών των συναισθημάτων κυρίως όταν τα έζησε στην παιδική του ηλικία. Αυτά ανιχνεύονται, διερευνώνται και φωτίζονται επαρκώς με τη βοήθεια της ψυχαναλυτικής φιλοσοφίας.

Σε αντίθεση η κλινική ψυχολογία ή προσέγγιση σημαίνει ότι, ότι θεραπευτικές φροντίδες δίνονται απέναντι στον ασθενή με πάντα σκοπό την τελική θεραπεία. Και αυτό δεν είναι αντικείμενο πειράματος και έρευνας, αλλά θεωρείται το άτομο ότι έχει την ιδιαιτερότητα του και λαμβάνεται υπόψην σαν τέτοια.

Δηλαδή δεν απομονώνει η κλινική προσέγγιση αλλά εξατομικεύει την προσέγγιση της. Και επίσης προσπαθεί να διερευνήσει τους μηχανισμούς της προσωπικότητας οι οποίοι τίθενται σε κίνηση σε σχέση με την πραγματικότητα.

Και ακόμη αναδεικνύει και τη σχέση του ατόμου μέσα στις ομάδες. Βεβαίως αυτό δεν είναι το κύριο μέλημα του που είναι θέμα της κοινωνικής ψυχολογίας, απλώς στα πλαίσια της εξατομικευμένης του έρευνας και προσπάθειας είναι να δει και πως κινείται το άτομο μέσα στην ομάδα.

Μετά απ' αυτό θα κάνω μία προσπάθεια να σας πω τι περίπου είναι ψυχικές διαταραχές. Γιατί θα εξετάσουμε να δούμε πως το στρες μπορεί να μετατραπεί σε κάτι σοβαρότερο. Γιατί το στρες τουλάχιστον από μόνο του δεν θεωρούμε ότι είναι μια ψυχική διαταραχή, παρά μόνον όταν καταλήξει σε τέτοια.

Θεωρούμε ότι είναι μία πραγματικότητα αν θέλετε στα πλαίσια του φυσιολογικού. Βέβαια προσδιορίζει την ποιότητα ζωής, δεν θεωρεί ότι βοηθάει στο καλύτερο. Εκτός αν το εκμεταλλευτούμε, εκτός αν το αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά το στρες.

Παλαιότερα οι ψυχικές διαταραχές χωριζόταν σε τρεις κατηγορίες, στις νευρώσεις τις οριακές και στις ψυχώσεις ανάλογα τη σοβαρότητα τους. Οι νευρώσεις ήτανε διαταραχές οι οποίες αντιμετωπιζόταν πάρα πολύ αποτελεσματικά, οι οριακές λιγότερο, οι ψυχώσεις δεν θεραπεύονται ποτέ, απλώς υπήρξε πολύ καλή κατασταλτική αγωγή.

Οι νεώτερες κατατάξεις τις κάνανε τέσσερις, αφήσανε τις νευρωτικές διαταραχές ανέπαφες, στη δεύτερη κατάταξη μιλάνε για διαταραχές προσωπικότητας και άλλες μη ψυχωτικές διαταραχές, δηλαδή αυτές που λέγαμε οριακές κατά κάποιο τρόπο, αλλά από αυτές ξεχώρισαν τις διανοητικές καθυστερήσεις που την κάνανε τέταρτη διάσταση και τρίτη κατηγορία είναι οι ψυχώσεις.

Δηλαδή παραμένει περίπου το ίδιο σχήμα, έτσι για να απλοποιούμε και να καταλαβαίνουμε. Η σοβαρότητα δηλαδή των καταστάσεων έχει να κάνει ανάλογα με το σε ποια κατηγορία ψυχικής διαταραχής ανήκει.

Στις νευρωτικές διαταραχές λοιπόν εκείνο που προσέχουμε πάρα πολύ, εκείνο που υπάρχει, εκείνο που βλέπουμε, εκείνο που διαγνώσκουμε είναι το άγχος, τη φοβική νεύρωση, τους ιδιοψυχαναγκασμούς σε νευρωτικό επίπεδο και την κατάθλιψη, πάντοτε σε αυτό το επίπεδο.

Ακόμη συμπεριλαμβάνουμε και τις υστερικές διαταραχές με σωματοποιήσεις,  υποχονδριακές νευρώσεις  και ψυχογενείς πόνους.

Όλα αυτά φοβίες και τα λοιπά οι οποίες συμπεριλαμβάνονται μέσα είναι λίγο πολύ νομίζω γνωστά σε σας.

Ως προς τη δεύτερη κατηγορία της διαταραχής της προσωπικότητας, έχουμε εκεί σε σοβαρότερο επίπεδο την καταθλιπτική μαζοχιστική προσωπικότητα, τη ναρκισσιστική, τη νηπιακή αντικοινωνική, την παρανοϊκή, τη σχιζοειδή, την υπομανιάκ, την παρορμητική, την ψυχοσεξουαλική και αυτούς που κάνουνε κατάχρηση χημικών ουσιών.

Οι διανοητικές καθυστερήσεις καταλαβαίνετε τι σημαίνει και στις ψυχώσεις έχουμε της σχιζοφρένειας, τις παρανοϊκές διαταραχές, τις συναισθηματικές και οργανικές ψυχώσεις.

Αυτές είναι οι ψυχικές παθήσεις, δηλαδή όπως καταλάβατε λίγο πολύ είναι λίγες. Η δουλειά του ειδικού δεν είναι πάρα πολύ δύσκολη, το δύσκολο στις περιπτώσεις αυτές είναι ότι κάθε κατάταξη που ακούσατε, κάθε ετικέτα, έχει να κάνει από ξεχωριστή προσωπικότητα και διαφορετική προσωπικότητα.

Που σημαίνει ότι η ψυχοπαθολογία του καθενός, η ιστορία του δηλαδή και πως χτίζεται η συμπτωματολογία και τελικά η αρρώστια είναι ξεχωριστή στον καθένα, έχει διαφορετική πορεία για να φτάσει στο σημείο που φτάνει.

Για να δούμε πως το στρες μπορεί να οδηγήσει σε μία ψυχοπαθολογική πραγματικότητα θα σας πω ότι στο στρες και αυτό το είδαμε πιστεύω, το είδαμε, έχουμε δύο ειδών αντιδράσεις. Μία που μπορούμε να την ονομάσουμε φυσιολογική και μία η οποία είναι παθολογική.

Σε αυτήν σας θυμίζω στη φυσιολογική αντίδραση υπάρχουν δύο φάσεις, είναι η φάση προειδοποίησης και η φάση αντίστασης. Πέραν του ότι σας είχα ταξινομήσει το πως φαίνεται και ποια στάδια υπάρχουν στο στρες, τώρα κάνουμε μια άλλη ταξινόμηση στα πλαίσια του φυσιολογικού πάντα.

Όπου εκεί βλέπουμε ότι η συμπεριφορά του ατόμου στην πρώτη φάση προειδοποίησης είναι μια προσπάθεια να αυξηθεί η εγρήγορση του, αδρεναλίνη και άλλες ορμονικές εκκρίσεις μπαίνουνε σε κίνηση, για να μπορεί να αναπτύξει μια ικανότητα μιας στρατηγικής προσαρμογής απέναντι σε αυτό που συμβαίνει.

Και μέσα στα πλαίσια της φυσιολογικής αντίδρασης που έχουμε και τη φάση της αντίστασης, σε αυτήν αναπτύσσεται η στρατηγική αυτή, με στόχο τον έλεγχο της κατάστασης, ώστε να δημιουργήσει μία καινούρια ισορροπία.

Η παθολογική αντίδραση του στρες. Εδώ είδαμε ότι όταν οι περιστάσεις ξεπερνούν τις διαθέσιμες δυνάμεις του ατόμου, εμφανίζεται η φάση της ασυνέχειας ή του κερματισμού ή της θραύσης, η οποία όπως είπα προηγουμένως ακολουθεί τις φάσεις προειδοποίησης και αντίστασης.

Η καλή τώρα υπόσταση του ατόμου βρίσκεται σε κίνδυνο. Είναι δηλαδή το άτομο ξεπερασμένο πλέον τόσο σε σωματικό, όσο και σε ψυχικό επίπεδο. Και βεβαίως αδυνατεί να αναπτύξει στρατηγικές αποτελεσματικές.

Υπάρχουνε λοιπόν τέσσερις θα έλεγα διαφορετικές καταστάσεις παθολογικού στρες. Η πρώτη είναι η άμεση συναισθηματική αντίδραση με περιορισμό του πεδίου συνείδησης και της προσοχής, το είδαμε στα συμπτώματα και της συμπεριφοράς και τα ψυχικά και τα σωματικά.

Μία δηλαδή ανικανότητα απόκρισης σε ερεθισμούς και έναν αποπροσανατολισμό. Δηλαδή ψιλοχάνεται και αποφεύγει κατά κάποιον τρόπο την πραγματικότητα, γιατί νοιώθει ότι δε μπορεί να τα καταφέρει.

Στη δεύτερη κατάσταση του παθολογικού στρες όπως εγώ το ταξινόμησα, υπάρχει μια οξεία αντίδραση η οποία χαρακτηρίζεται από μία απομόνωση από το περιβάλλον, το άτομο απομονώνεται για να ξεφύγει, έχει ένα μαζικό άγχος το οποίο τον καθηλώνει ή το αντίθετο μία υπέρ διέγερση η οποία δεν είναι παραγωγική, είναι σε μια θέση με διαρκή αναστάτωση.

Υπάρχει και μια μετατοπισμένη χρονικά σε συναισθηματικές αντιδράσεις κατάσταση, με σύντομης ή μεγαλύτερης διάρκειας εκδηλώσεις, όπως είναι αγχοφοβικές διαταραχές και κατάθλιψη. Αυτές είναι οι βασικές διαταραχές που συνδέονται με το στρες.

Και η τέταρτη κατάσταση την οποία είδαμε είναι το μετατραυματικό στρες, που είναι μια κατά κάποιο τρόπο καθυστερημένη απόκριση απέναντι στα ερεθίσματα τα οποία έλαβε. Τυπικές εκδηλώσεις αυτής της μετατραυματικής κατάστασης του στρες είναι η επανειλημμένη αναπόληση του γεγονότος, με όνειρα και εφιάλτες.

Και θα ήθελα να σταθώ λιγάκι σε αυτές τις διαταραχές που συνδέονται με το στρες. Σας ανέφερα την οξεία διαταραχή του στρες. Θα ήθελα να την αναλύσουμε λίγο περισσότερο. Εδώ δοκιμάζεται η ίδια η προσωπικότητα του ατόμου, δηλαδή η υποδομή του, το πως έχει χτιστεί. Και βέβαια σε αυτό παίζει έναν σημαντικό ρόλο και η κληρονομική προδιάθεση.

Ακόμα παίζουνε ρόλο σε αυτή την οξεία διαταραχή του στρες και ο κοινωνικός περίγυρος και η στήριξη που του παρέχει και αν θέλετε τα άμεσα κοντινά του, τα άμεσα πρόσωπα που βρίσκονται κοντά του και η στήριξη η οποία παίρνει.

Δηλαδή εάν κάποιο άτομο αυτή τη στιγμή συμμετέχει σε μία δραστηριότητα και για τον άλφα ή βήτα λόγο δεν νοιώθει ότι είναι αποδεκτό από τους γύρω του, αυτό το άτομο μπορεί να παρουσιάσει μια οξεία αντίδραση στρες που θα φανεί εκτός των άλλων που είπαμε με το αίσθημα του ότι είναι μόνος και αβοήθητος.

Επίσης με έναν έντονο φόβο τον οποίον δεν μπορεί να τον προσδιορίσει από που έρχεται και πολλές φορές συνοδεύεται από μειωμένη επαφή με το περιβάλλον, αποπροσωποποίηση που την είδαμε πάρα πολύ καλά, αμνησίες και υποκειμενικό αίσθημα συναισθηματικής απαντητικότητας σε παράλυση. Δηλαδή γίνεται κάπως απαθές και αδιάφορο. Ελπίζω να με ακούνε κάποιοι εδώ, γι αυτούς τα λέω.

Βέβαια τα κριτήρια που κανείς μπορεί να δοκιμαστεί από ένα στρες, τα κριτήρια δηλαδή με τα οποία αξιολογεί την πραγματικότητα και νοιώθει ότι αυτή είναι πιεστική απέναντι του, είναι για τον καθένα ξεχωριστά. Έχουνε να κάνουνε με τη συνέπεια του, με τη συγκρότηση του, με τη σχέση του με τους άλλους τον κοινωνικό περίγυρο, με τους αγώνες του αν θέλετε.

Έχετε ακούσει για την αχαριστία, είναι ένα συγκεκριμένο συναίσθημα ή μάλλον μια συγκεκριμένη συμπεριφορά η οποία προκαλεί πάρα πολλά συναισθήματα. Και απέναντι σε κάτι τέτοιο νοιώθει πολλές φορές ο άνθρωπος ότι είναι βλάκας, ότι έχει κάνει λάθος επιλογές, ότι είναι ανίκανος και αρχίζει η διαδικασία αυτομομφής, η οποία βέβαια οδηγεί που αλλού παρά στην κατάθλιψη.

Και για να μη νομίζετε ότι αυτά τα πράγματα είναι σπάνια, αν και πιστεύω ότι όλοι εδώ έχετε ήδη διαπιστώσει ότι στον καθένα μπορεί να συμβαίνει ή να έχει συμβεί, σας λέω ότι υπάρχουνε στατιστικές που έχω βρει οι οποίες μιλάνε για το ότι στη διάρκεια ζωής ενός ανθρώπου μπορεί να συμβεί κατά μέσον όρο τρεις φορές.

Και σε ένα ποσοστό τραυματικών εμπειριών μπορεί να έχουμε μέχρι 75% ανθρώπων δηλαδή του γενικού πληθυσμού που να έχει δοκιμαστεί από στρες. Δηλαδή είναι ένα φαινόμενο πάρα πολύ συνηθισμένο.

Μιλάμε όμως για κατάθλιψη και πως μπορεί κανείς να φτάσει σε αυτό. Είπαμε προηγουμένως ότι το αίσθημα αυτομομφής που ξεκινάει από ιδέες αναξιότητος, ανικανότητος και τα λοιπά, που με τον τρόπο που σκέφτεται κανείς έτσι αξιολογεί τη συμπεριφορά των άλλων, μπορεί να τον οδηγήσει στο να έχει ένα τέτοιο σύμπτωμα.

Λύπη για τον εαυτό του. Μπορεί να αντιδράσει λέγοντας ότι δεν πάνε να πνιγούν όλοι αυτοί, αποσύρομαι. Έλλειψη ενδιαφέροντος δηλαδή για δραστηριότητες για τις οποίες προηγουμένως σκοτωνόμαστε γι αυτές και τις αγαπούσαμε πάρα πολύ και μάλιστα ήμαστε και πάρα πολύ αποτελεσματικοί και δημιουργικοί.

Αυτό που λέγαμε για το στρες αλλαγή στην όρεξη ή το βάρος, μπορεί να είναι προεόρτια μιας κατάθλιψης γιατί το βλέπουμε κι εκεί. Οι αλλαγές συνήθειας του ύπνου και η αϋπνία επίσης μπορεί να είναι προεόρτιο μιας κατάθλιψης. Η νευρικότητα ή η μειωμένη δραστηριότητα και αυτό επίσης.

Βλέπετε λοιπόν ότι πολλά στοιχεία από το στρες μπορούν να βγουν σαν δομημένες καταστάσεις σε μία χειρότερη εξέλιξη του θέματος που είναι η κατάθλιψη. Η δυσκολία αυτοσυγκέντρωσης και αποφάσεων επίσης.

Το συναίσθημα αχρηστίας και ενοχής επίσης. Μαύρες σκέψεις ακόμη όπως ο θάνατος και η αυτοκτονία. Το αίσθημα της κόπωσης, η απώλεια αυτοεκτίμησης, η πεσμένη σεξουαλική ορμή και η υπερευαισθησία.

Δηλαδή για να προσδιορίσουμε την κατάθλιψη μέσα από αυτά, πρέπει τελικά να δούμε ότι ο άνθρωπος ζει ένα διαρκές συναίσθημα λύπης, ότι έχει χάσει το ενδιαφέρον του ή το αίσθημα της ευχαρίστησης για τις περισσότερες από τις δραστηριότητες.

Η εξέλιξη. Η ανησυχία και όλα τα συμπτώματα που προαναφέραμε μπορούν να δημιουργηθούνε άγχος και να το συμπυκνώσουν πάνω σε ένα αντικείμενο, όπως η αγοραφοβία, η κλειστοφοβία, η υψοφοβία και άλλες φοβίες, που λίγο πολύ τις έχετε ακούσει.

Ή να δημιουργήσουνε συμπτώματα υποχονδριακών ενασχολήσεων. Δηλαδή το άτομο να επικεντρώνει την ανησυχία του στην πεποίθηση ότι έχει πρόβλημα σε κάποιο από τα ζωτικά του όργανα, καρδιά, συκώτι, σκωληκοειδίτη και οτιδήποτε άλλο, ή ότι μπορεί να έχει κάποια σοβαρή πάθηση να έχει κολλήσει κάτι από καρκίνο μέχρι aids.

Όπως και μπορούν να συμβούνε κάποιες αποδιοργανώσεις σωματικές που προέρχονται από εκεί, από την πίεση. Και εδώ αναφέρεται το κυκλοφοριακό σύστημα και το άσθμα. Αναφέρεται στη βιβλιογραφία πολύ έντονα, το βρήκα, το γνωρίζουμε αυτό, αλλά είναι τεκμηριωμένο πάρα πολύ καλά από σπουδαίους επιστήμονες.

Όλα τα ψυχοπαθολογικά προβλήματα που τίθενται ξεκινούν πρώτα απ' όλα από μία φυσιολογική ανησυχία που χαρακτηρίζει τη σωστή λειτουργία του ψυχικού μηχανισμού. Δηλαδή ενώ ο φόβος συναντάται σε όλα τα όντα και είναι μια άμυνα απέναντι σε μια κατάσταση κινδύνου κυρίως εξωτερικού, γιατί προειδοποιεί γι αυτόν τον κίνδυνο, η αντίδραση όμως απέναντι σε έναν εσωτερικό κίνδυνο, ο φόβος του εαυτού μας, χαρακτηρίζει μόνο τον άνθρωπο.

Είναι αυτό που λένε οι Φιλόσοφοι "η αγωνία για την ελευθερία". Και αυτή είναι στο βάθος κάθε υπαρξιακού προβλήματος σε όλες τις φάσεις ανάπτυξης του ψυχισμού, ή ακριβέστερα αυτή η αγωνία συνίσταται από το πως ενσωματώνεται, ή μάλλον πως ενσωματώνονται οι άλλοι κατά τη διάρκεια αυτής της ανάπτυξης.

Δηλαδή ενώ γνωρίζουμε ότι οι πρώτες συγκρούσεις στον άνθρωπο μεταξύ επιθυμίας και του αντικείμενου της συμβαίνουν σε μια ατμόσφαιρα πρωταρχικού και μαζικού άγχους, όπως λέει η Melanie Cline.

Δηλαδή αναφέρομαι σε αυτό γιατί είναι οι πηγές του άγχους και αν θέλετε σε μία ελεύθερη μετάφραση και οι πηγές κάθε ψυχικής διαταραχής, τα πρώτα χρόνια της ζωής μας όπου η επιθυμία κυριαρχεί, η πρωταρχική επιθυμία συνδέεται με την διατήρηση του είδους, με την τροφή.

Το αντικείμενο που μεταφέρει που δίνει που προμηθεύει την τροφή στον άνθρωπο, δηλαδή τη ζωή, είναι η μητέρα και το επιμέρους κομμάτι της είναι το στήθος. Η τροφή μέσα από αυτό γίνεται, η επαφή του βρέφους γίνεται με αυτό.

Η άρνηση για κάποιους λόγους να δοθεί η τροφή, σε συνδυασμό με την επιθυμία του παιδιού να την έχει, δημιουργεί μία σύγκρουση, όπου το ίδιο το παιδί είναι αναγκασμένο να θυμώσει, να οργιστεί, με εκείνον που το τρέφει.

Άρα ο θυμός είναι αυτοκαταστροφικός αφού στρέφεται εναντίον του που τροφοδοτεί το αντικείμενο. Γι αυτό και το μαζικό άγχος του βρέφους στις διαδικασίες αυτές. Αυτή η κατάσταση διαμορφώνει καθοριστικά την προσωπικότητα, αφού εισέρχεται στη διαδικασία ταύτισης.

Η διαδικασία ταύτισης είναι με το αντικείμενο και με το γονέα. Αργότερα όμως μεγαλώνοντας το άτομο, επειδή καταλαβαίνω ότι σας λέω κάποιες έννοιες ίσως περίεργες, θα τις κουβεντιάσουμε.

Ομιλίες εκτός μικροφώνου:

Koς ΜΠΟΥΚΟΥΡΑΣ:

Τις καταλαβαίνετε, τις ξέρετε; Μπράβο, είστε πολύ μορφωμένοι. Χαίρομαι.

Αργότερα λοιπόν στην εξέλιξη της διαμόρφωσης της προσωπικότητας και της ανάπτυξης της ο κύριος μοχλός το κύριο στοιχείο επαφής με την πραγματικότητα το ΕΓΩ, οργανώνεται και ωριμάζει οπότε κάθε σχέση του ανθρώπου με την πραγματικότητα βελτιώνεται και τα συναισθήματα και τα προβλήματα από αυτό που προκαλεί ή η κοινωνία ή η ηθική έχουν σα βάση το άγχος.

Μέχρι εδώ αυτό είναι μία φυσιολογική υποδομή της διαμόρφωσης της προσωπικότητας, παύει όμως να είναι φυσιολογική και γίνεται παθολογική όταν συμβαίνουν τα εξής. Όταν όπως συμβαίνει στην κατάθλιψη επαναβιώνουμε... σε μια σύγκρουση το εγώ είναι φαντασματικό.

Δεν έχει σχέση με την πραγματικότητα, με μια πραγματική κατάσταση, αλλά το ζει φαντασματικά γιατί κυριαρχείται το εγώ από μια σκέψη ή από σκέψεις που προέρχονται από απωθημένες συγκρούσεις. Ακόμη στο παθολογικό βλέπουμε ότι υπάρχει η έννοια του στερεότυπου ή του επαναλαμβανόμενου. Δηλαδή είναι κάτι το οποίο έχει αφομοιωθεί ή ενσωματωθεί στην προσωπικότητα και βγαίνει.

Η συγκεκριμένη σύγκρουση τοποθετείται μεταξύ του ιδανικού του εγώ και του εγώ. Οι περισσότεροι άνθρωποι δηλαδή στη διάρκεια της ανάπτυξης τους έχουνε πάντοτε μία φωνή μέσα τους η οποία τους μιλάει και τους λέει ότι αυτό είναι σωστό ή δεν είναι.

Αυτός ο "διάλογος" που τις περισσότερες φορές είναι μονόλογος και είναι μονόλογος διότι κανείς λέει αυτά που θέλει και ακούει αυτά που θέλει ή αν δεν ακούει αυτά που θέλει λέει αυτά που θέλει, οπότε δεν είναι ουσιαστικά διάλογος. Όμως σχηματικά πρόκειται περί διαλόγου. Μια εσωτερική φωνή του λέει ότι αυτό που έκανες είναι σωστό ή δεν είναι ή του λέει πράγματα τα οποία τον οδηγούν προς μία κατεύθυνση.

Στην πρώτη περίπτωση αυτό που είναι σωστό ή δεν είναι προέρχεται κατ' αρχήν από μία διάσταση της προσωπικότητας του η οποία έχει να κάνει με το τι ηθικές αρχές έχει αφομοιώσει κατά τη διάρκεια της ανάπτυξης του με την ηθική του υπόσταση. Και βέβαια έχει μία ισχύ και μία δύναμη ανάλογα την ισχύ που έχει το εγώ του.

Όμως η συγκεκριμένη κατεύθυνση στη δεύτερη περίπτωση που τον οδηγεί συνέχεια σε μία σύγκριση, αυτή γίνεται γιατί υπάρχει ένα φαντασιακό πρότυπο, το ιδανικό του εγώ, το οποίο σαν τέτοιο τον βγάζει πάντα άχρηστο.

Άρα λοιπόν η προσπάθεια του ανθρώπου να φτάσει ένα πρότυπο σε αυτή την περίπτωση είναι μία προσπάθεια ανεπιτυχής, δεν οδηγεί πουθενά. Οδηγεί αν θέλετε πολλές φορές στην κατάθλιψη.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση των καταθλίψεων, αυτό που χρειάζεται να καταλάβετε είναι ότι ξεκινώντας από όλα αυτά τα συμπτώματα τα ποικίλα που είδαμε του στρες μπορεί κανείς να επιβαρυνθεί με τάσεις αυτομομφής, ιδέες αναξιότητας, ανικανότητας και από εκεί να χάσει την αυτοεκτίμησή του ή να την μειώσει στο ελάχιστο και την αυτοπεποίθηση του.

Σε μια τέτοια κατάσταση ενισχύεται ο εσωτερικός διάλογος εις βάρος του εγώ που έχει επαφή με την πραγματικότητα. Και το εγώ προσανατολίζεται πάντοτε απογεγνωσμένα προς μία κατεύθυνση η οποία είναι ανέφικτη, δε θα μπορέσει ποτέ να το καταφέρει.

Ο φαύλος κύκλος δηλαδή είναι ότι ο ένας μηχανισμός τροφοδοτεί τον άλλον. Οι ιδέες αναξιότητας αποδυναμώνουν το εγώ και ενδυναμώνουν το πρότυπο σύγκρισης το ιδανικό του εγώ και από την άλλη περίπτωση το ιδανικό του εγώ δημιουργεί ιδέες αναξιότητας γιατί δεν καταφέρνει το άτομο να φτάσει στο επιθυμητό σημείο.

Εκείνο που θέλω να δείξω είναι ότι ένα στρες μπορεί να φέρει τα χειρότερα. Η μετάλλαξη δηλαδή μιας καθημερινής κατάστασης η οποία συμβαίνει κατ' εξακολούθηση μπορεί να φτάσει και το χειρότερο. Η ψυχοπαθολογική προσέγγιση που ενδεικτικά έκανα ουσιαστικά θέλει να πει ότι αυτές οι καταστάσεις μπορούν να εδραιωθούν, άρα να υπάρξουν για πάντα.

Εκτός εάν αντιμετωπιστούν θεραπευτικά επιτυχώς. Και σε αυτή την περίπτωση εξαρτάται σε ποια κατηγορία θα βγει θα εμφανιστεί αυτή η ψυχική διαταραχή. Δηλαδή θα είναι βαριά κατάσταση, ελαφρότερη και χρειάζεται και μακροπρόθεσμη αντιμετώπιση θεραπευτικά και φυσικά οικονομικά. Και αν είναι κατασταλτική μόνο καταλαβαίνετε ότι δεν λύνεται το πρόβλημα.

Με λίγα λόγια αυτό που χρειάζεται να δούμε είναι ότι αν προλάβουμε κάτι στην αρχή του, προλαβαίνουμε και το χειρότερο. Το χειρότερο είναι δυνητικό, δεν είναι αναπόφευκτο. Δηλαδή μπορεί να συμβεί. Η παρουσίαση του εδώ είχε να κάνει με το να σας πει ότι υπάρχει και αυτό, δεν μένουμε όμως σε αυτό.

Εκεί που θα χρειαζόταν να μείνουμε είναι τι μπορούμε να κάνουμε για να μη συμβεί αυτό. Και κατά τη διάρκεια της εβδομάδας είχατε τη δυνατότητα να φωτίσετε όλο το θέμα και να δείτε πολλές παραμέτρους. Στην επόμενη εβδομάδα που θα κάνουμε τις ομάδες εργασίας θα μπορούμε να εμβαθύνουμε σε όλα αυτά.

Θα ήθελα λοιπόν τώρα επειδή σαν εισήγηση πιστεύω ότι κράτησε αρκετό χρόνο, να συζητήσουμε αν θέλετε τα επιμέρους σημεία. Χάρηκα ιδιαίτερα που είδα κάποιους ακροατές να γνωρίζουν το αντικείμενο, οπότε εκτός από το Φώτη που είναι συνάδελφος και εχθές ο άλλος συνάδελφος μας παρότρυνε να μη μιλήσουμε για να μην του χαλάσουμε τη συζήτηση.

Θα ήθελα πάρα πολύ να ξεκινήσουμε ένα διάλογο πάνω σε αυτό για να μπορέσουμε να το κάνουμε πιο κατανοητό και να πάρετε και μία γεύση του τι θα είναι ομάδες εργασίας από τη Δευτέρα που έχετε δηλώσει συμμετοχή.

Θέλετε να πείτε κάτι;

 Κα:

Να ρωτήσω κάτι; Βέβαια είμαι πολύ συγκινημένη με τα όνειρα που είπατε πριν.

Υποτίθεται ότι εγώ έχω ένα πρόβλημα κάποια συγκεκριμένη περίοδο στη ζωή μου, έτσι; Και βλέπω όνειρα με το συγκεκριμένο θέμα κάθε φορά και μετά από κάποιο χρονικό διάστημα που πλέον έχω ξεπεράσει το πρόβλημα σταματάνε και οι εφιάλτες και επανέρχονται σε πολύ πιο αραιά χρονικά όρια και με κάνουν να αισθάνομαι περίεργα.

Τελικά έχω ξεπεράσει το πρόβλημα; Μπορεί να το αντιμετωπίζω διαφορετικά όταν το συζητάω με σένα, με σένα, με τον άλλον ή όταν το σκέφτομαι μόνη μου ή όταν χρειάζεται να επέμβω σε συγκεκριμένα σημεία, αλλά πέρα από αυτό εμφανίζονται πάλι οι εφιάλτες. Σε αυτή την περίπτωση έχουνε κάποια δυναμική κάποια ισχύ ή δεν πρέπει να τους λαμβάνω υπόψη μου;

Koς ΜΠΟΥΚΟΥΡΑΣ:

Ας ξεκινήσουμε εξηγώντας τι είναι τα όνειρα και τι ρόλο παίζουν και μετά πάμε στην απάντηση αυτό καθαυτό.

Τα όνειρα είναι ένας μηχανισμός του ασυνειδήτου ο οποίος λειτουργεί σαν μηχανισμός αποσυμπίεσης. Είναι ένας φυσιολογικός μηχανισμός του ψυχικού μηχανισμού.

Σκεφτείτε μία χύτρα ταχύτητας η οποία είναι στην φωτιά και ο ατμός γίνεται ισχυρός μέσα, όταν φτάσει να ξεπεράσει τα όρια ή την ξεχάσουμε επάνω στη φωτιά υπάρχει μία ασφαλιστική δικλείδα η οποία σηκώνεται, αποσυμπιέζεται βγαίνει ο ατμός και επανέρχεται στα ίσια της.

Η ασφαλιστική δικλείδα λοιπόν της χύτρας που λέγεται ψυχικός μηχανισμός είναι τα όνειρα. Δηλαδή κάθε βράδυ ο άνθρωπος ονειρεύεται μόνο και μόνο για να ανακουφίζεται από την πίεση των καθημερινών καταστάσεων αλλά και των παλαιοτέρων που συνδέονται με τις καθημερινές καταστάσεις και συσσωρεύουν την φόρτιση.

Πολλές φορές όμως ο μηχανισμός είναι ανεπιτυχής. Παρόλο που μέσα στα όνειρα εκπληρώνεται κάθε μας επιθυμία που δημιουργήθηκε κατά τη διάρκεια της ημέρας και δεν ολοκληρώθηκε, όπως παραδείγματος χάρη η σύγκρουση με έναν συνάδελφο ή με έναν προϊστάμενο, όπου κατά τη διάρκεια της πραγματικής σύγκρουσης δεν ήταν δυνατόν να βγούνε αυτά που ένοιωθε ο άνθρωπος γιατί σκεφτόταν τη δουλειά του, φοβόταν κάποιες παραμέτρους, φοβόταν κάτι. Κυρίως θα το καταλάβετε άμα είναι προϊστάμενος.

Σε αυτή την περίπτωση στο όνειρο μέσα αυτή η απωθημένη οργή, ο θυμός, μπορεί να βγει με τη μορφή ενός θανάτου στο οποίο δεν είναι απαραίτητο να βλέπει ο ίδιος ότι συμμετέχει. Μπορεί όμως και να το δει.

Το όνειρο δανείζεται πράγματα από την καθημερινότητα, προσπαθεί να μην περάσει στη συνείδηση με διάφορους μηχανισμούς λογοκρισίας κόβεται ανακατεύεται και τα λοιπά, αλλά ουσιαστικά προσπαθεί να εκτονώσει.

Είναι ένας κατά κάποιο τρόπο ασυνείδητα φαντασιακός τρόπος να εκπληρώνεται κάτι που δε μπόρεσε να εκπληρωθεί στην καθημερινή ζωή στην πραγματικότητα. Όμως η πραγματικότητα συνεχίζει να υπάρχει. Η διαδικασία του ονείρου μπορεί να ενισχύεται από την πραγματικότητα.

Αν η πραγματικότητα σταματήσει να προκαλεί, τότε αυτό θα συνεχίσει έως ότου ο μηχανισμός αυτός λειτουργήσει ικανοποιητικά ώστε να εξισορροπήσει η εσωτερική πίεση. Δεν εξαφανίζεται η εσωτερική πίεση, αποθηκεύεται.

Συνεπώς ο μηχανισμός του ονείρου προσπαθεί κατά κάποιο τρόπο να ταξινομήσει το συναίσθημα κάπου καλά για να μην ενοχλεί. Αυτό δε σημαίνει ότι δε θα ενοχλεί, τουλάχιστον δε θα βγαίνει στα όνειρα.

Βεβαίως υπάρχει και μια άλλη επιλογή που γίνεται από μας ασυνειδήτως, ότι άλλα όνειρα θυμόμαστε άλλα δε θυμόμαστε. Δηλαδή αν κάποια χάσουν τη σημασία τους παύουμε να τα θυμόμαστε ενώ τα βλέπουμε, αλλά επειδή δεν τα θυμόμαστε νομίζουμε ότι δεν τα βλέπουμε.

Αυτά που θυμόμαστε και είναι οι εφιάλτες είναι γιατί το όνειρο δεν καταλήγει να ανακουφίζει επαρκώς, δεν αρκεί για να ανακουφίσει από την ένταση. Αμέσως μετά τα όνειρα όταν ο μηχανισμός αυτός δεν επαρκεί, εμφανίζονται τα συμπτώματα, τα οποία λειτουργούν εξισορροπητικά απέναντι στην εσωτερική πίεση.

Σε μια άτυπη συμφωνία μεταξύ ασυνειδήτου και συνειδητού βγαίνει από το ασυνείδητο μία κατάσταση, εμφανίζεται το σύμπτωμα και η συνείδηση κάνει ότι δεν το βλέπει. Το σύμπτωμα δηλαδή για τη συνείδηση δεν έχει κανένα νόημα, ενώ το σύμπτωμα είναι νοηματικό για το περιεχόμενο της εσωτερικής σύγκρουσης.

Ο εφιάλτης λοιπόν είναι γιατί το όνειρο σαν διαδικασία δεν επαρκεί να ανακουφίσει από την εσωτερική πίεση. Άρα μετά τους εφιάλτες περιμένει κανείς κάτι να παρουσιαστεί απ' αυτά όλα που είπαμε.

Δημήτρης Μπούκουρας (Ομιλία - Γενικό περιφερειακό αντικαρκινικό νοσοκομείο Πειραιά «Μεταξά»)