Τα όνειρα

           Ο Φρόυντ πίστεψε πως τα όνειρα αντιπροσωπεύουν μια κατάσταση, “όπου το υλικό του ασυνειδήτου Εκείνου προσπαθεί να περάσει βίαια στο Εγώ και τη συνείδηση, και όπου το Εγώ οπλίζεται για να αντιμετωπίσει την εισβολή”! Πιστεύοντας ότι η ερμηνεία των ονείρων ανοίγει μια νέα προσέγγιση στα βάθη της ψυχικής ζωής, χώρισε το περιεχόμενο των ονείρων σε δύο κατηγορίες. Το όνειρο που θυμάται κανείς και όταν ξυπνάει χαρακτηρίστηκε έκδηλο όνειρο, ενώ η σημασία που βρισκόταν στη βάση αυτού του ονείρου ονομάστηκε άδηλο όνειρο. Η διαδικασία κατά την οποία το έκδηλο παραγόταν από το άδηλο, ονομάστηκε ονειρική διεργασία και το αποτέλεσμα των προσπαθειών του Εγώ να καλύψει την πραγματική φύση του ονείρου ονομάστηκε ονειρική Παραμόρφωση.

             Σύμφωνα με τον Φρόυντ η μηχανική της διήγησης και της ερμηνείας των ονείρων λειτουργεί με τον ακόλουθο τρόπο: το άτομο, αφού ονειρευτεί και ξυπνήση, είναι σε θέση να θυμηθεί και να διηγηθεί ορισμένα πράγματα του ονείρου του, αν και ασυνείδητα τείνει να το εμπλουτίσει με αλλαγές που είναι αποδεκτές από το Εγώ. Αυτό είναι το έκδηλο περιεχόμενο του ονείρου. Όπως κι όλα τα άλλα που συμβαίνουν στη ψυχική εμπειρία του ατόμου, το πραγματικά σημαντικό είναι αυτό που υπάρχει πίσω από το έκδηλο όνειρο. Αυτό που υπάρχει πίσω από το φαινομενικό όνειρο το λανθάνον περιεχόμενο του, το μέρος του ονείρου που χάρη στη λογοκρισία του Υπερεγώ μεταμορφώνεται σε σύμβολα που μπορούν ν’ αποκαλυφθούν μόνο με την ψυχαναλυτική ερμηνεία των ονείρων, για να φανερωθούν τότε οι ιδέες, οι καταστάσεις και οι άνθρωποι που δυσαρεστούν τον ονειρευόμενο.

          Ο Φρόυντ είδε το όνειρο σε καταστάσεις ύπνου σαν αντίστοιχο του συμπτώματος σε νευρωτικές καταστάσεις. Μ’ άλλα λόγια, η έκβαση της ασυνείδητης σύγκρουσης ανάμεσα στο Εκείνο και το Εγώ δημιουργεί ένα ψυχικό συμβιβαμό που μπορεί να καταλήξει σε νευρωτικά συμπτώματα. Το όνειρο είναι βασικά με το τρόπο του ένας ψυχικός συμβιβασμός, έτσι η μελέτη και η ερμηνεία των ονείρων μας δίνει μια μοναδική ενόραση στη δημιουργία των νευρώσεων.

           Η θεωρητική σημασία αυτής της αναλογίας ανάμεσα στα όνειρα και τα συμπτώματα είναι πολύ διαφορετική. Αφού τα όνειρα δεν είναι παθολογικά φαινόμενα, το γεγονός δείχνει ότι οι πνευματικοί μηχανισμοί που παράγουν τα συμπτώματα της αρρώστιας υπάρχουν εξίσου και στη φυσιολογική ψυχική ζωή, ότι ο ίδιος ομοιόμορφος νόμος αγκαλιάζει και το φυσικό και το αφύσικο και ότι οι ανακαλύψεις από την έρευνα των νευρωτικών ή των ψυχωτικών δε μπορεί να είναι δίχως σημασία για την κατανόηση του υγιούς ψυχισμού.

           Σύμφωνα με την άποψη του Φρουντ τα άγχη και η δυσπροσάρμοστη συμπεριφορά που χαρακτηρίζεται αφύσικη ή νευρωτική δεν είναι τίποτα δεν είναι τίποτα παραπάνω από τα άγχη και τις προσαρμοστικές τεχνικές όλων των φυσιολογικών ατόμων. Η σύγκρουση Εκείνου - Εγώ - Υπερεγώ είναι φυσιολογική κατάσταση. Το ίδιο και η αλληλεπίδραση συνειδητού - υποσυνείδητου - ασυνειδήτου. Το οιδιπόδειο σύμπλεγμα με το συνοδευτικό άγχος του ευνουχισμού ή το φθόνο του Πέους είναι φυσιολογική κατάσταση, κάτι που το περνάμε όλοι μας. Οι αμυντικοί μηχανισμοί με τις διάφορες εκφράσεις τους είναι πραγματικά φυσιολογικά και κοινά σε όλους τους ανθρώπους.

           Μόνον όταν τα άγχη και οι προσαρμοστικές τεχνικές ενός ατόμου βρίσκονται αναπτυγμένα στο έπακρο, μπορούν να χαρακτηριστούν αφύσικα ή νευρωτικά.

            Μ’ άλλα λόγια ο Φρόυντ πίστευε πως για να καταλάβουμε τη νευρωτική συμπεριφορά είχε αποφασιστική σημασία να καταλάβουμε τη φυσιολογική συμπεριφορά και αντίστροφα. Και οι δυο είναι λειτουργίες του ίδιου πράγματος.

Δημήτρης Μπούκουρας 

Κλινικός ψυχολόγος - Ψυχοθεραπευτής