Υστερία

           Η υστερία είναι μία νεύρωση, η οποία χαρακτηρίζεται από την σωματική υπερεκφραστικότητα των ιδεών, των εικόνων και των ασυνειδήτων συναισθημάτων. Τα συμπτώματα της μπορεί να είναι ψυχοκινητικά, αισθηματικά ή εντερικά γι’ αυτό κιόλας τη λέμε υστερία της σωματικοποίησης. Επίσης από πλευράς προσωπικότητας χαρακτηρίζεται με την υποβολιμότητα, την ψυχοπλαστικότητα και τη φαντασιωστική τυποποίηση της προσωπικότητας του. – Αυτή η ψυχοπλαστικότητα είναι ασυνείδητη δύναμη που πραγματοποιεί το σχηματισμό εικόνων πάνω στο χώρο του σώματος – και η ασυνείδητη δομή και η φαντασίωση του υστερικού.


Α. Συμπτωματολογία

Παροξυσμοί – κρίσεις και οξείες εκδηλώσεις

Η Μεγάλη κρίση: Προκαταρτικά: 

1)      Υστερική αύρα (πόνοι κοιλιακοί, ταχυπαλμίες, πνίξιμο στο λαιμό, διαταραχές της όρασης. Αυτά καταλήγουν στο χάσιμο της συνείδησης).

2)      Επιληπτοειδής περίοδος: Φάση τονική με σταμάτημα της αναπνοής και ακινητοποιείται όλο το σώμα. Τινάγματα που αρχίζουν από μικρές γκριμάτσες (τινάγματα φρυδιών), για να καταλήξουν σε γενικές εκτινάξεις. Αυτό λύνεται με μία πλήρη ηρεμία χαλάρωσης, αλλά σύντομη.

3)      Περίοδος κλόουν: Αρχίζουν ποικίλες κινήσεις, οι οποίες συνοδεύονται από κραυγές, σαν να αγωνίζεται με κάποιο φανταστικό όν.

4)      Περίοδος παθητικών στάσεων κατά την οποία, ο ασθενής μιμείται σκηνές βίας ή ερωτικές. Τότε βρίσκεται σε πλήρη ονειρική κατάσταση μέσα σε μια φαντασία την οποία ζει.

5)      Τελική περίοδος ή λεκτική κατά τη διάρκεια της οποίας ο ασθενής λιγότερο ή περισσότερο γρήγορα στο μέσον παραισθήσεων οπτικών επανέρχεται στη συνείδηση βγάζοντας λόγους εμπνευσμένους από το παραληρηματικό θέμα που έζησε προηγουμένως. Αυτό όλο μπορεί να κρατήσει από 1 τέταρτο της ώρας έως μερικές ώρες.

 

Β. Ελαφρύτερες μορφές συμπτωμάτων

         Της ίδιας αξίας με τις προηγούμενες κρίσεις παρατηρούμε κάτω από ένα καμουφλάζ, όπως είναι η κρίση των νευρών κατά τις οποίες η ταραχή, η ομοιότητα με τη επιληψία, ο εκφραστικός χαρακτήρας του συναισθήματος που εκφορτίζεται, η πτώση της ερωτικής ή επιθετικής τάσης είναι τα στοιχεία της κλασσικής κρίσης. Είναι πολύ συχνά σε άτομα στερημένα στοργής ή σε λαούς μεσογειακούς ή μερικές ομάδες στην Αφρική και στην Αμερική.

Γ. Άτυπες κρίσεις

         Το άτομο αισθάνεται άσχημα τάσεις για λιποθυμία μερικά δευτερόλεπτα το άγχος του και ησυχάζει. Όταν τον εξετάσει θα διαπιστώσει αργούς παλμούς και μικρούς και χαμηλή πίεση. Κρίση με συμπτωματολογία εξωπυραμιδική, κρίσεις γέλιου και κλάματος, τρεμούλα, τινάγματος των μυών, τικ, γύρισμα των ματιών.


Ο υστερικός χαρακτήρας και η προσωπικότητα του υστερικού.

         Κατ’ αρχήν τα συμπτώματα της υστερίας παράγονται από την παθολογική προσωπικότητα του υστερικού. Είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι ο υστερικός χαρακτήρας παίρνει απ’ όλες τις πλευρές της νεύρωσης της σωματικοποιημένης, διότι συναντά απ’ τη μια μεριά το φυσιολογικό άτομο (τάση να παίξει κωμωδία) και απ’ την άλλη μεριά άλλες νευρωτικές καταστάσεις φοβίες κ.α και ακόμα μερικές ψυχώσεις. Ο χαρακτήρας, η νοοτροπία και το πρόσωπο του υστερικού  θα το λάβουμε υπ’ όψη μας σε σχέση με τη νευρωτική οργάνωση της προσωπικότητας του ασθενούς. Έτσι, λοιπόν, τρία θεμελιώδη στοιχεία για τον χαρακτήρα του θα λάβουμε την όψη μας: α) την υποβολιμότητα β) τη μυθολογία κ΄ γ) την σεξουαλική απόκλιση.

         Για το πρώτο ο υστερικός είτε είναι ευαίσθητος στην υποβολή και ιδιαίτερα στην ύπνωση είτε στην ανθυποβολή ξεχωρίζει σαν ένα άτομο εύπλαστο, δηλαδή επηρεάζεται γιατί δεν είναι σε θέση να προσκολληθεί σε μια αυθεντικότητα μιας ταυτοποίησης καλώς θεμελιωμένη.

       Το δεύτερο ο υστερικός με τις κωμωδίες του τα ψέματα του και τους μύθους του δεν σταματά να νοθεύει τις σχέσεις του με τους άλλους. Προσφέρεται πάντοτε για θέαμα, διότι η ύπαρξή του στα δικά του μάτια είναι μια διακοπτόμενη σειρά από σκηνές και περιπέτειες φαντασιωστικές.

     Στο σεξουαλικό θέμα, χωρίς αμφιβολία ο υστερικός δεν είναι ούτε ερωτικός ούτε υπερσεξουαλικός, ούτε η υστερικές είναι νυμφομανές, ούτε σεξουαλικά προκλητικές. Πράγματι οι συναισθηματικές εμφανίσεις και οι του πάθους έχουν κάποια δόση θεατρινίστικη, υπερβολική, η οποία έρχεται σε αντίθεση με τις έντονες σεξουαλικές αναστολές. Έτσι ο δονζουανισμός ο αρσενικός και ο μεσσαλινισμός των υστερικών γυναικών, κρύβουν πάντα την ανικανότητα, τη ψυχρότητα ή τις διαστροφές. Ψυχαναλυτικά η μη τελειωμένη ταύτιση και η έλλειψη της προσωπικότητας, καθώς και οι τάσεις για απώθηση των πραγματικών γεγονότων και η τάση για παραποίηση των εμπειριών.

 Δημήτρης Μπούκουρας 

Ψυχοθεραπευτής - Κλινικός Ψυχολόγος